Në një botë ku fëmijët janë mësuar me rezultate të menjëhershme dhe argëtim me ritme të shpejta, është thelbësore t’i ndihmoni ata të mësojnë të përballen me kërkesa më të vështira. Pavarësisht nëse është zgjidhja e një problemi matematikor, mësimi i një sporti të ri ose praktikimi i një instrumenti, inkurajimi i fëmijëve për t’i përqafuar sfidat ndërton elasticitet, aftësi për zgjidhjen e problemeve dhe vetëbesim. Më poshtë janë paraqitur disa piketa se t’i udhëzoni fëmijët t’i përqafojnë detyrat e vështira, e jo t’u shmangen atyre.
Një nga arsyet më të mëdha pse sot fëmijët shmangin detyrat e vështira është se ata ndihen të stërmunduar. Ndarja e një detyre të madhe në hapa më të vegjël e bën atë më të arritshme.
Punoni me fëmijët që të përqendrohen në procesin e të mësuarit dhe jo vetëm në rezultatin është çelësi i ndërtimit të qëndrueshmërisë. Përqafimi i gabimeve dhe pengesave si pjesë e të mësuarit nxit një mentalitet rritjeje.
Përforcimi pozitiv mund të bëjë një rrugë të gjatë për t’i ndihmuar fëmijët të ndihen mirë me përpjekjet e tyre.
Në vend që t’u jepni fëmijëve zgjidhje, mësojini ata si të mendojnë në mënyrë kritike dhe të eksplorojnë qasje të ndryshme.
Pasja e një mjedisi mbështetës ku fëmijët ndihen të sigurt për të provuar dhe dështuar pa gjykuar mund ta bëjë ndryshimin.
Vendosja e qëllimeve i ndihmon fëmijët të kuptojnë se sfidat e vështira mund të trajtohen hap pas hapi.
Krijimi i një kulture që vlerëson punën e palodhshme dhe këmbënguljen mund t’i bëjë detyrat sfiduese të ndihen më pak frikësuese dhe më shumë si aventura emocionuese.
Duhet kohë për të krijuar vetëbesim dhe gatishmëri për t’u përballuar sfidat. Jini të durueshëm dhe mbani mend se këmbëngulja ndërtohet gradualisht.
S’ka dyshim se lavdërimi është i rëndësishëm, por edhe lloji i lavdërimit ka rëndësi. Përqendrimi i lavdërimit në përpjekje dhe jo në rezultate mund t’i ndihmojë fëmijët të ndërtojnë një qëndrim të shëndetshëm dhe të sigurt ndaj sfidave.
Duke i përdorur këto strategji, ju mund të krijoni një mjedis që i inkurajon fëmijët t’i shohin sfidat si mundësi për zhvillim. Mësimi i fëmijëve që të marrin përsipër detyra të vështira, të qëndrojnë të përkushtuar dhe t’i festojnë sukseset e vogla, i ndihmon ata ta krijojnë elasticitetin dhe besimin që u nevojitet për t’i përballuar sfidat me të cilat do të ndeshen gjatë rritës së tyre. Me pak durim, inkurajim dhe udhëzim, ju mund t’i ndihmoni ata të zhvillojnë një dashuri të përjetshme për të mësuarit, zgjidhjen e problemeve dhe vetë-përmirësimin.
Në epokën dixhitale, fëmijët po rriten me qasje të paparë në telefonat e zgjuar dhe pajisje të tjera me
ekran. Ndërsa teknologjia ofron shumë mundësi edukative, studimet e fundit dhe organizatat e
ekspertëve po ngrenë gjithnjë e më shumë shqetësime për përdorimin e tepërt të telefonave nga
fëmijët dhe ndikimet e tij të mundshme në zhvillimin, shëndetin mendor dhe mirëqenien e tyre.
Shtimi kohës së fëmijëve para ekranit
Sot, telefonat janë bërë të kudondodhur, me fëmijët që kalojnë më shumë kohë para ekraneve se kurrë
më parë. Sipas një raporti të vitit 2020 nga Common Sense Media, fëmijët e moshës 8 deri në 12 vjeç në
SHBA kalojnë mesatarisht gati pesë orë në ditë në ekrane, ndërsa adoleshentët mund të kalojnë më
shumë se shtatë orë. Këto statistika nuk përfshijnë as kohën e shpenzuar për detyrat e shkollës.
Ndërsa telefonat ofrojnë qasje në përmbajtje të vlefshme arsimore dhe ndërveprim social, ekspertët
paralajmërojnë se përdorimi i tepërt mund t’i shpie në pasoja negative, si fizike ashtu dhe mendore.
Çfarë thonë studimet?
Ndikimi në zhvillimin e trurit
Studimet kanë treguar se koha e tepërt para ekranit mund ta ndryshojë trurin në zhvillim të fëmijëve të
vegjël. Hulumtimet e financuara nga Instituti Kombëtar i Shëndetësisë në SHBA (NIH) zbuluan se fëmijët
që shpenzonin më shumë se dy orë në ditë para ekraneve kishin rezultate më të ulëta në testet e gjuhës
dhe të të menduarit. Për më tepër, skanimet e trurit të fëmijëve që kalojnë më shumë se shtatë orë në
ditë në ekran tregojnë hollimin e parakohshëm të korteksit, shtresës më të jashtme të trurit që është
përgjegjëse për përpunimin e informacionit shqisor dhe funksionet ekzekutive.
Shqetësimet e shëndetit mendor
Studime të shumta kanë lidhur gjithashtu përdorimin e tepërt të telefonit me rritjen e shkallës së
ankthit, depresionit dhe çrregullimeve të lidhura me vëmendjen. Një studim gjatësor i botuar në JAMA
Pediatrics zbuloi se fëmijët me kohë më të madhe para ekranit kishin më shumë gjasa të shfaqnin
probleme të sjelljes si hiperaktiviteti dhe vështirësitë emocionale. Lidhja dhe ekspozimi i vazhdueshëm
ndaj platformave të mediave sociale mund të çojë në çështje të tilla si ngacmimi kibernetik dhe ndjenjat
e papërshtatshmërisë, përkeqësimi i stresit dhe çështjet e vetëvlerësimit te ta.
Ndërprerja e gjumit
Koha para ekranit, veçanërisht para gjumit, mund të ndërhyjë në modelet e gjumit të fëmijëve. Drita e
kaltër e emetuar nga telefonat mund të vonojë lirimin e melatoninës, hormonit që rregullon gjumin,
duke ua vështirësuar fëmijëve të bien dhe të qëndrojnë në gjumë. Gjumi i dobët shoqërohet me
probleme të shumta shëndetësore, duke përfshirë çështjet kognitive, çrregullimet e humorit dhe një
sistem të dobësuar imunitar.
Rekomandimet e Organizatave Botërore të Shëndetit
Disa organizata kryesore kanë nxjerrë udhëzime që i ndihmojnë prindërit dhe kujdestarët të
menaxhojnë në mënyrë efektive kohën para ekranit të fëmijëve.
Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) – rekomandon që fëmijët e moshës 2 deri në 4 vjeç nuk
duhet të kenë më shumë se një orë qëndrim të ulur para ekranit në ditë, ndërsa fëmijët nën 2 vjeç duhet
ta shmangin plotësisht kohën para ekranit. Organizata thekson rëndësinë e zëvendësimit të kohës para
ekranit me lojëra aktive, ndërveprime ballë për ballë dhe gjumë cilësor.
Akademia Amerikane e Pediatrisë (AAP) – i këshillon prindërit që ta shmangin përdorimin e mediave
dixhitale (përveç bisedës me video) për fëmijët më të vegjël se 18 muajsh. Për fëmijët e moshës 2 deri
në 5 vjeç, koha para ekranit duhet të kufizohet në një orë në ditë dhe atë me përmbajtje të cilësisë së
lartë. Po ashtu, kjo akademi rekomandon që fëmijët mbi 6 vjeç të kenë kufizime konsistente gjatë
përdorimit të mediave përkatëse, duke u siguruar që ato të mos ndërhyjnë në gjumin, aktivitetin fizik
ose sjellje të tjera të shëndetshme.
UNICEF – pranon se teknologjia mund të ketë efekte pozitive kur përdoret për edukim dhe lidhje sociale.
Organizata thekson se përdorimi i tepërt mund të dëmtojë zhvillimin e fëmijëve. Në raportin e tij të vitit
2017 mbi gjendjen e fëmijëve në botë, UNICEF-i bëri thirrje për një qasje të ekuilibruar, duke u kërkuar
prindërve që të sigurojnë që përdorimi dixhital të mos dëmtojë përvojat thelbësore të fëmijërisë, si
lojërat në natyrë, shoqërimi ballë për ballë dhe koha me familjen.
Disa këshilla praktike për prindërit
Krijoni zona pa ekran
Përcaktojini disa zona të caktuara në shtëpi, si tavolina e darkës ose dhomat e gjumit, si zona pa ekran
për të inkurajuar ndërveprimin familjar dhe për ta përmirësuar gjumin.
Vendosni kufijtë kohorë
Aktivizoni veçoritë e kontrollit prindëror në pajisje për të vendosur kufijtë ditor të kohës para ekranit
dhe për të siguruar që fëmijët të kenë kohë të mjaftueshme për aktivitete fizike, detyra shtëpie dhe
ndërveprime ballë për ballë.
Inkurajojeni përdorimin aktiv
Nxitni fëmijët që të përfshihen në aktivitete edukative ose krijuese në pajisjet e tyre, të tilla si të
mësuarit e aplikacioneve ose lojërave të kodimit, në vend të konsumit pasiv të përmbajtjes si video ose
media sociale.
Bëhuni një model
Fëmijët shpesh i imitojnë sjelljet e prindërve të tyre. Kufizojeni përdorimin e telefonit tuaj, veçanërisht
gjatë kohës që e kaloni me familje dhe formësoni zakone të shëndetshme teknologjike.
Qasja e balancuar – teknologjia si mjet, jo shpërqendrim
Tanimë është fakt se telefonat e mençur dhe pajisjet dixhitale janë një pjesë integrale e jetës moderne,
mirëpo është thelbësore të menaxhohet përdorimi i tyre për ta mbrojtur mirëqenien e fëmijëve. Si
studimet e fundit, ashtu dhe organizatat profesioniste botërore bien dakord se përdorimi i moderuar
dhe i kujdesshëm i teknologjisë, i shoqëruar me përvoja aktive, pa ekran, është qasja më e mirë për të
siguruar që fëmijët të zhvillohen në individë të shëndetshëm dhe të përgatitur për jetë.
Duke i ndjekur udhëzimet e organizatave shëndetësore dhe duke zbatuar masa praktike në shtëpi,
prindërit mund t’i ndihmojnë fëmijët e tyre që t’i shijojnë avantazhet e teknologjisë pa rënë pre e anëve
negative të saj.
Fëmijëria e hershme është një kohë vendimtare për mësimet themelore dhe rritjen e shpejtë të
trurit. Zhvillimi kognitiv, emocional dhe social i një fëmije formësohet nga përvojat që ai ka
gjatë gjithë kësaj periudhe, duke e vendosur atë për sukses në të ardhmen. Është e pamundur të
ekzagjerohet rëndësia e prindërve gjatë kësaj periudhe. Sipas hulumtimeve, performanca
akademike e një fëmije, sjellja sociale dhe mirëqenia e përgjithshme ndikohen shumë nga
përkushtimi dhe përfshirja e prindërve të tyre gjatë moshës së hershme.
Vlera e viteve të formimit
Truri zhvillohet më së shumti gjatë viteve të para të jetës së fëmijës. 90% e trurit të një fëmije
zhvillohet deri në moshën pesë vjeçare, sipas Qendrës për Fëmijët në Zhvillim të Universitetit të
Harvardit. Gjatë kësaj kohe, formohen lidhje neuronale që janë thelbësore për të mësuarit dhe
rritjen në të ardhmen. Këto përvoja ndikojnë në mënyrën se si të vegjlit do ta përshkojnë botën,
njësoj si blloqet e ndërtimit.
Prindërit janë jashtëzakonisht të rëndësishëm gjatë kësaj kohe. Ndjenjat e forta të sigurisë dhe
lidhjes nxiten nga bisedat e tyre, leximi, loja dhe ndërveprimet e preferuara me fëmijët e tyre.
Kjo shtron bazën për aftësinë e një fëmije për të mësuar dhe elasticitetin emocional. Një i ri që
përjeton dashuri dhe mbështetje ka më shumë gjasa të jetë i sigurt në eksplorimin e botës, të bëjë
pyetje dhe të përfshihet në mundësitë e të mësuarit.
Arritjet Akademike dhe Përfshirja e Prindërve
Prindërit që marrin pjesë në mënyrë aktive në edukimin e hershëm të fëmijëve të tyre janë
faktorët më të rëndësishëm në sigurimin e suksesit afatgjatë të pasardhësve të tyre. Hulumtimet
kanë treguar në mënyrë të përsëritur se fëmijët, prindërit e të cilëve marrin pjesë në edukimin e
tyre të hershëm, qoftë në shtëpi apo në mjediset parashkollore, zakonisht arrijnë rezultate më të
mira gjatë shkollimit të tyre.
Sipas një studimi në revistën Developmental Psychology, fëmijët me prindër që ishin të përfshirë
në mënyrë aktive në edukimin e tyre performuan më mirë në testet e standardizuara dhe kishin
pikë më të larta pranimi në kolegj. Këta prindër nxisin një atmosferë të orientuar drejt mësimit, u
lexojnë shpesh fëmijëve të tyre me zë të lartë dhe marrin pjesë në aktivitete edukative. Argëtimet
e thjeshta si shkuarja në bibliotekë, inkurajimi i tregimit të një ngjarjeje ose luajtja e lojërave me
numërim zhvillojnë aftësi të të menduarit kritik dhe dashurinë për të mësuar që në moshë të re.
Për më tepër, përfshirja e prindërve shkon përtej aktiviteteve edukative. Vendosja e rutinave dhe
krijimi i një ambienti të strukturuar në shtëpi është po aq i rëndësishëm. Oraret e
parashikueshme, të tilla si oraret e vazhdueshme të gjumit dhe rutinat e vakteve (të ushqyerit), i
ndihmojnë fëmijët të zhvillojnë vetëdisiplinën dhe rregullimin emocional, të cilat janë thelbësore
për suksesin akademik dhe jetësor.
Zhvillimi Social dhe Mbështetja Emocionale
Angazhimi prindëror është vendimtar për zhvillimin e aftësive emocionale dhe sociale, përveç
rritjes kognitive. Një lidhje e sigurt midis prindit dhe fëmijës formohet herët dhe kjo përmirëson
aftësitë sociale dhe kontrollin emocional. Empatia, bashkëpunimi dhe aftësitë për zgjidhjen e
konflikteve kanë më shumë gjasa të shfaqen te fëmijët e rritur në një mjedis mbështetës
emocionalisht.
Sipas teorisë së lidhjes së John Boëlby, një lidhje e qëndrueshme është e nevojshme për rritjen e
duhur emocionale të një personi. Të rinjtë që marrin mbështetje të vazhdueshme emocionale janë
më të aftë të menaxhojnë stresin dhe të zhvillojnë lidhje pozitive si të rritur.
Për më tepër, prindërit me inteligjencë emocionale i udhëheqin fëmijët e tyre përmes menaxhimit
të emocioneve dhe veprimeve të tyre. Për shembull, të ndihmosh fëmijët e vegjël të zgjidhin
problemet ose t’u mësosh mënyra pozitive për t’i shprehur emocionet e tyre i inkurajon ata ta
zhvillojnë inteligjencën emocionale – një parashikues kryesor i suksesit të ardhshëm, si në
aspektin personal ashtu dhe të profesional.
Përfitimet e investimit të hershëm prindëror gjatë tërë jetës
Angazhimi i hershëm i prindërve ka shumë përparësi që shkojnë përtej fëmijëve. Prindërit që
janë të përfshirë dhe mbështetës gjatë edukimit të fëmijës së tyre kanë më shumë gjasa të rritin
njerëz të suksesshëm dhe të lumtur. Heckman dhe bashkëpunëtorët nga Universiteti i Çikagos
kryen një studim të plotë që zbuloi ndikime afatgjata në rezultatet sociale, performancën
ekonomike dhe shëndetin e një individi nga ndërhyrjet e hershme të fëmijërisë, veçanërisht ato
që theksojnë pjesëmarrjen e prindërve.
Përfshirja e hershme e prindërve shtron bazat për sportivitetin, inkurajimin dhe ndjenjën e
vetëvlerësimit të fëmijës. Ata mund t’i kapërcejnë pengesat, të ndjekin objektivat e tyre arsimore
dhe profesionale dhe të krijojnë marrëdhënie të qëndrueshme falë këtyre atributeve.
Si mund të kontribuohet suksesi i hershëm nga prindërit
Mjediset e fëmijërisë së hershme mund të ndikohen pozitivisht nga prindërit në disa mënyra:
1. Krijimi i një mjedisi të sigurt dhe të dashur – fëmija ka nevojë për dashuri, mbështetje dhe
mbrojtje të vazhdueshme për tu ndjerë i sigurt dhe konfident.
2. Pjesëmarrja në aktivitete edukative – nxitja e kuriozitetit, leximi me zë të lartë për fëmijët dhe
luajtja me imagjinatë, të gjitha këto ndihmojnë në stimulimin e zhvillimit kognitiv te ta.
3. Vendosja e rutinave – rutinat e rregullta u ofrojnë fëmijëve strukturë dhe i ndihmojnë ata të
zhvillojnë vetëkontroll dhe një ndjenjë përgjegjësie.
4. Inkurajimi i zhvillimin emocional – prindërit duhet t'i ndihmojnë fëmijët e tyre të navigojnë
dhe shprehin emocionet e tyre. Inteligjenca ndërpersonale dhe emocionale zhvillohen vijnë si
rezultat i kërij inkurajimi.
5. Prania dhe vigjilenca – kalimi i kohës cilësore me fëmijët ndihmon në ndërtimin e
marrëdhënieve duke u dhënë atyre një ndjenjë pranimi dhe miratimi.
Përfundim
Vitet e zhvillimit të një fëmije janë thelbësore për të vendosur një themel të fortë për suksesin në
të ardhmen. Angazhimi prindëror gjatë kësaj periudhe është vendimtar në formimin e zhvillimit
social, emocional dhe njohës të fëmijës. Kjo përfshin angazhimin në të mësuarit aktiv, ofrimin e
mbështetjes emocionale dhe nxitjen e një atmosfere të dashur. Prindërit mund të rrisin shumë
perspektivat e fëmijëve të tyre për të shijuar jetë të suksesshme dhe kuptimplote duke bërë
investime në zhvillimin e tyre të hershëm.
Referencat:
1. Heckman, J. J., Pinto, R., & Savelyev, P. A. (2013). Understanding the Mechanisms
Through Ëhich an Influential Early Childhood Program Boosted Adult Outcomes.
American Economic Revieë, 103(6), 2052-2086. https://doi.org/10.1257/aer.103.6.2052
2. Fantuzzo, J., McËayne, C., Perry, M. A., & Childs, S. (2004). Multiple Dimensions of
Family Involvement and Their Relations to Behavioral and Learning Competencies for
Urban, Loë-Income Children. School Psychology Revieë, 33(4), 467-480.
3. Center on the Developing Child. (2016). From Best Practices to Breakthrough Impacts: A
Science-Based Approach to Building a More Promising Future for Young Children and
Families. Harvard University. Retrieved from https://developingchild.harvard.edu
4. Boëlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human
Development. Basic Books.
5. Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (2000). From Neurons to Neighborhoods: The Science
of Early Childhood Development. National Academy Press.
Futja e lojërave bazohet në aplikimin e mekanikës dhe dizajnit të lojës në kontekste jo-lojërash, të tilla si nxënia, me objektivin e vetëm ofrimin e një përvoje më argëtuese dhe më tërheqëse në kontekste konvencionale. Ky proces promovon angazhimin, pjesëmarrjen dhe besnikërinë e nxënësve në mësim. Prandaj, zbatimi i tij në mësimdhënie ka zgjuar interesim të madh për edukatorët në mbarë botën. Ky artikull prezanton konceptin e futjes së lojërave në mësimdhënie dhe mësimnxënie dhe ofron shembuj të aplikimeve të kësaj teknike.
Aspektet e lojërave në mësim
Aplikimet e gamifikimit (lojës në procesin mësimor) janë të qarta në një mori skenarësh. Ai zbatohet në varësisht prej kontekstit. Për më tepër, entitete të ndryshme po i përshtaten kësaj teknike. Këtu kemi parasysh përfshirjen e kësaj teknike në ushtrinë amerikane, korporatat shumëkombëshe dhe institucionet arsimore.
Disa aspekte të gamifikimit që i kanë tërhequr studiuesit dhe politikëbërësit e shoqërisë sonë renditen si më poshtë:
Kontekstet e gamifikimit
Kjo teknikë tashmë është pjesë e kurrikulave moderne. Krijimi i një tabele me pikë në klasë shihet si pjesë e zbatimit të gamifikimit në mësimdhënie dhe mësimnxënie. Nxënësit që marrin më së shumti pikë në një test, ata që performojnë mirë në aktivitete ose ata që e dorëzojnë projektin më të mirë marrin një yll në tabelë ose një distinktiv. Kjo e kthen klasën në një hapësirë interaktive ku lojërat funksionojnë si mjete ndihmëse për të mësuar.
Mund të krijohet një sistem shpërblimi, ku përgjigjja e qëlluar e një pyetjeje të vështirë, marrja e pikëve më të larta në një test ose të qenit aktiv në klasë sjell një shpërblim. Për shembull, platfoma e njohur mësimore, Khan Academy, e ka gamifikuar mësimin në internet – duke fituar pikë dhe distinktivë në rrugëtimin e mëtejshëm të përdoruesi, ndërsa shikon gjithnjë e më shumë video mësimore dhe zgjidh probleme të ndryshme.
Nota që çdo nxënës e merr në fund të një gjysëmvjetori korrespondon me arritjen që e ka marrë gjatë gjithë kësaj periudhe. Dorëzimi i projekteve në kohë, të qenit i rregullt në klasë dhe pjesëmarrja aktive në aktivitete, në klasë dhe jashtë saj, janë disa nga mënyrat për të nxënë dije. Kjo e gjurmon përparimin e nxënësve dhe i motivon ata të mësojnë më shumë pasi kjo i shpie te notat e larta dhe shpërblimet e tjera.
Prezenca e konkurrencës miqësore nxjerr në pah përpjekjen më të mirë te nxënësit. Për më tepër, ata shpesh i shohin detyrat që e përfshijnë konkurrencën si diçka shumë tërheqëse. Lojërat e rritin moralin e nxënësve dhe i inkurajojnë ata që të marrin pjesë në aktivitete mësimore.
Edukatorët e përfshirë në këtë teknikë përpiqen të aplikojnë lojëra që e përkthejnë mësimin në mjedise joformale jashtë klasave pasi mendojnë se orët e kaluara në klasa janë shpesh të papërshtatshme për të mësuar. Gamifikimi e mundëson dhe e frymëzon kuriozitetin për të mësuar, edhe pasi të ketë rënë zilja e shkollës.
Nxënësit mund t’i bëjnë disa hulumtime si pjesë e detyrave të shtëpisë. Për më tepër, këto hulumtime përfshijnë aktivitete që, pas përfundimit të tyre, ofrojnë disa shpërblime në formën e notave plotësuese.
Gamifikimi është kritikuar për përdorimin e shpërblimeve si karrem për t’i shtyrë nxënësit për të nxënë. Specialistët e edukimit argumentojnë se dëshira për të marrë shpërblime e minon shtysën themelore për të mësuar. Megjithatë, shumë psikologë e kanë mbështetur këtë teknikë me prova të pamohueshme të efektivitetit të saj. Ajo e rrit dëshirën për të mësuar në formë kreative dhe jo vetëm që e ndihmon zhvillimin kognitiv te fëmijët, por gjithashtu i përmirëson aftësitë e zgjidhjes së problemeve. Në fund një gjë duhet pasur parasysh, aplikimi i lojërave në procesin mësimor nuk duhet parë si zëvendësim për pedagogjinë, por vetëm një burim ndihmës që ua stimulon dëshirën nxënësve për mësim.
Ideja se foshnjat dhe vogëlushët mund të flasin dhe të lexojnë duket e pabesueshme. Mbase nuk është e nevojshme që t’u “jepni mësime” fëmijëve të vegjël, por t’i mësoni që t’i zhvillojnë aftësitë e tyre gjuhësore dhe shkrim-leximin, kjo tashmë nuk do diskutim.
Sigurisht se me ta nuk mund të debatoni rreth rritjes së tatimeve, apo të prisni që ta kuptojnë librin më të ri të Harry Potter, por aftësitë gjuhësore dhe shkrim-leximi mund të fillojnë goxha herët – që nga lindja. Të shikoni fëmijën tuaj dhe të mësoni atë se si të komunikojë përmes tingujve, shprehjeve të fytyrës dhe gjesteve janë të gjitha mënyra të rëndësishme për ta ndihmuar atë ta mësojë të folurit dhe shkrimin.
Aftësitë e hershme të të folurit dhe të shkrim-leximit mësohen më së miri përmes çasteve të përditshme me fëmijën tuaj – duke lexuar libra, duke folur, duke qeshur dhe duke luajtur së bashku. Fëmijët e mësojnë gjuhën kur ju komunikoni me ta, duke i dëgjuar tregimet që ua lexoni dhe përmes këngëve të kënduara me zë të lartë. Fëmijët i zhvillojnë aftësitë e hershme të shkrim-leximit kur ua jepni atyre mundësinë që të luajnë dhe të eksplorojnë libra dhe materiale të tjera të shkruara si revista, gazeta, broshura, lapsa dhe shkumësa me ngjyra.
Gjuha dhe shkrim-leximi, megjithëse janë dy aftësi të ndryshme, ndërtohen mbi njëra-tjetrën në forma të ndryshme.
Çfarë mund të bëni
Bisedoni me fëmijën tuaj
Hulumtimet kanë treguar se sa më shumë që prindërit flasin me fëmijët, aq më shumë ata do ta zhvillojnë fjalorin e tyre. Gjithashtu, këta fëmijë përdorin struktura fjalish më të avancuara. Kështu që bisedoni me vogëlushët tuaj – në makinë, në park, gjatë kohës së banjës dhe kudo që ju e shihni të nevojshme!
Kundroni dhe ndërtojini interesat e fëmijës suaj
Fëmija juaj do t’ju tregojë se çfarë i intereson dhe e emocionon atë duke përdorur veprimet, shprehjet e fytyrës dhe fjalët. Kur ai bën me shenjë nga dritarja ose ju hedh një vështrim pyetës, atëherë ju shprehni veprimet e tij me fjalë: Po, çfarë ka atje jashtë? Kështu nxiteni një bisedë me të lidhur me atë që e rrethon shtëpinë tuaj.
Përdorni fjalë të reja kur flisni me fëmijën tuaj.
Hulumtimet tregojnë se përdorimi i shpeshtë i një fjale të re e ndihmon vogëlushin tuaj ta pasurojë fjalorin më shpejt!
Për shembull, nëse përpiqeni t’i mësoni fëmijës suaj fjalën “më shumë”, mund të thoni: “Unë kam më shumë qumësht! A dëshiron ti më shumë? Le të shtojmë më shumë qumësht në gotën tënde!” Duke e thënë fjalën më shumë në tri fjali me radhë, ne ofrojmë përsëritje të asaj fjale.
Emërtoni fotot në libra
Vini në dukje lidhjet midis librave dhe jetës “reale” të fëmijës suaj. Për shembull, pasi të shihni foton e një autobusi në një tregim që jeni duke ia lexuar, ju mund ta shihni një të tillë më vonë në rrugë po atë ditë. Ndihmojeni atë që të bëjë lidhjen me tyre!
Bëni pyetje ndërsa lexoni
Ku është bleta? Çfarë jep bleta? Paraprakisht, ju mund t’i bëni fëmijës suaj pyetje si: a dëshiron të lexosh një libër? Çfarë libri dëshiron ta lexosh? Shumë shpejt fëmija juaj do ta marrë një libër dhe t’jua sjellë për t’ia lexuar.
Mos i bëni të mëdha gabimet gjuhësore
Nuk ka nevojë që ta korrigjoni fëmijën tuaj. Thjesht përsëriteni shqiptimin e saktë. Nëse fëmija juaj thotë, “Lina”, ju mund t’i përgjigjeni duke thënë: “A vjen të ulemi në tavolinë që të hamë mëngjes, njam, njam…!”. Kështu i jepni fëmijës tuaj një shans për ta dëgjuar se si tingëllon fjala. Një gjë duhet të kihet parasysh, e ajo është se nëse korrigjoni çdo fjalë të fëmijës tuaj, atëherë ju do ta bëni të hezitojë për të përdorur fjalë të reja.
Bëhuni përkthyes
Nëse të tjerët kanë vështirësi që t’i kuptojnë fjalët e fëmijës suaj, atëherë ju “përkthejeni” atë që ai thotë. Fillimisht, jepini fëmijës suaj mundësi të shprehet dhe më pas shpjegojeni: “Mali po ju thotë se ky është kamioni i tij i ri që e ka marrë dhuratë nga gjyshi.”
Përsëritni
Zgjidhni libra me histori që përsërisin fjalë ose fraza. Fëmijët mësojnë fjalë dhe shqiptime të reja përmes përsëritjes. Një zgjedhje e mirë për këtë grupmoshë është “365 Rrëfenja para gjumit”, nga grup autorësh. Po ashtu, zgjedhje të tjera të mira librash janë edhe ato që:
Lexoni sa shumë libra me fëmijën tuaj
Leximi së bashku e ndihmon fëmijën tuaj që ta zhvillojë dashurinë për leximin. Gjithashtu, e ndihmon atë t’i mësojë aftësitë për të lexuar libra (të tilla si kthimi i faqeve, leximi i fjalëve, biseda rreth figurave, etj). Po ashtu, leximi me zë ushqen aftësitë gjuhësore dhe të dëgjimit të fëmijës suaj.
Pranojeni se jo të gjithë librat janë interesantë
Fëmijët e vegjël kanë (mos)pëlqimet e tyre. Ndiqni udhëzimet e fëmijës suaj dhe lëreni atë të vendosë se cilat libra t’ia lexoni. Ta detyrosh një fëmijë që ta dëgjojë patjetër një histori ia largon dëshirën për shkrim-leximin.
“Lexojeni” botën përreth jush
Vini në spikamë shenjat e ndalimit, shenjat e hapur/e mbyllur në dyqane, tabelat në rrugës… Lëreni fëmijën tuaj të luajë dhe t’i “lexojë” të gjitha llojet e materialeve të shkruara, qofshin ato revista, gazeta, katalogë, reklama, etj që gjenden në shtëpinë tuaj.
Lërini të lëvizin
Vazhdoni të lexoni, ngase fëmijët shpesh janë ende duke dëgjuar edhe kur lëvizin përreth jush. Në fakt, disa fëmijë, të cilët kanë një nevojë të fortë për të lëvizur, dëgjojnë më mirë kur janë në lëvizje!
Rrëfejani fëmijës suaj një ngjarje
Në vend që ta lexoni një libër, tregoni fëmijës suaj një ngjarje nga jeta juaj. Fëmijët fitojnë aftësi të rëndësishme të shkrim-leximit edhe duke dëgjuar. Ata mësojnë fjalë të reja. Gjithashtu, ata mësojnë se si një ngjarje shpaloset në një sekuencë (fillim, mes dhe fund). Lëreni leximin e librit kur fëmija juaj tregon se nuk është i interesuar.
Ndiqni drejtimin e fëmijës suaj dhe bëni disa lojëra aktive për një kohë
Kthehuni te libri më vonë! Detyrimi i fëmijëve për të lexuar mund t’ia ngjallë averzionin për librat.
Lëreni fëmijën tuaj t’ju ndihmojë në “leximin” e librit
Lëreni fëmijën tuaj të mbajë librin dhe t’i kthejë faqet! Kjo e ndihmon atë të mësojë se si funksionon një libër. Shihni nëse ai do të dëshironte t’jua lexonte në çfarëdo mënyre që i pëlqen. Ai mund t’ju dëftojë fotografitë dhe t’ju kërkojë t’i thoni se cilat janë ato. Ngjashëm, ai mund t’ju llafosë ndërsa “lexon” fjalët në secilën faqe.
Flisni për fotot në libër
Lepurushi është lodhur. Tani ai është shtrirë në shtratin e tij. Ai po shkon të flejë. Flej, natë, lepur. Të folurit rreth figurave i ndihmon fëmijët që të zhvillojnë një kuptim më të mirë të asaj që po ndodh në tregim. Ndonjëherë, në vend që t’i lexoni fjalët aktuale në libër, thjesht mund të flisni për fotografitë në secilën faqe.
Fillimisht, më lejoni të shtrojmë një pyetje: A e keni pyetur ndonjëherë veten përse fëmijët e mësojnë kaq shpejt gjuhën e tyre amtare? Përgjigjja është se ata vazhdojnë ta bëjnë të njëjtën gjë në vitet e para të fëmijërisë së tyre. Kjo rutinë zakonisht përfshin një imazh ose pamje të lidhur me një tingull ose fjalë. Kjo është pikërisht ajo që mundësojnë kartat! Ato i ndihmojnë fëmijët në memorizimin dhe kujtimin e fjalëve të reja përmes lidhjes së përsëritur të fjalës me imazhin.
Një kartë është një copë letre me informacionin që dëshironi ta mbani në mend. Për shembull, nëse doni të mësoni një fjalë të caktuar, mund ta përdorni një kartë që e përmban atë fjalë dhe imazhin e lidhur me të. Kur e ktheni kartën, ju do ta shihni përkufizimin e fjalës ose kuptimin e saj. Pra, kartat për fëmijë ju vijnë në ndihmë kur mësoni shprehje ose koncepte të reja.
Kartat përdoren për të testuar dhe përmirësuar kujtesën nëpërmjet përsëritjes së marrjes së informacionit. Të ilustruar me ngjyra, kartat mund të përdoren për të kryer një sërë aktivitetesh dhe lojërash tërheqëse që nxitin një kuptim të qëndrueshëm të koncepteve kryesore. Çdo kartë përmban shprehje dhe një përshkrim grafik në njërën anë dhe përkufizimin e termit në anën e pasme.
Gjithashtu, mësuesit/et nga ana tjetër duhet të jenë të vetëdijshëm për faktin se çdo klasë ka larmi të nxënësve. Rrjedhimisht, mësueset duhet të bëjnë përpjekje për t’u lidhur me të gjithë tipat e nxënësve gjatë një viti. Është veçanërisht e rëndësishme të lidheni me nxënësit vizualë, pasi ata përbëjnë një segment të konsiderueshëm të popullsisë. Kartat e qarta dhe shumëngjyrëshe mund të kenë një ndikim të madh te nxënësit vizualë.
Kartat janë një produkt fantastik, ndërsa ato mund të përdoren në çdo moment. Ato janë një mënyrë e shkëlqyeshme për ta mësuar, praktikuar dhe ripërsëritur fjalorin. Në anën tjetër këto karta janë një gjetje e mirë edhe për kontributin e prindërve në edukimin e fëmijëve. Ka shumë përparësi të tjera të përdorimit të këtyre kartave për mësimin e gjuhës:
Janë ideale edhe për fëmijët më kokëfortë
Mund t’i shpërndani kartat në një tavolinë, t’i ktheni dhe t’i përzieni. Pastaj fëmijët mund t’i marrin ato, ta studiojnë imazhin dhe konceptin. Në këtë proces, ata do të mësojnë shprehjen përkatëse. Ato janë perfekte për duart boshe… e po ashtu për trurin bosh. Ato janë një teknikë e shkëlqyer për t’i përfituar edhe fëmijët më kokëfortë.
Luani dhe mësoni në një mori mënyrash
Metoda e rrotullimit dhe zbulimit është teknika më tipike e mësimit përmes lojës, por për këtë ju duhet pak kreativitet. Mund t’i përzieni dhe të bëni lojëra duke testuar kujtesën e fëmijës ose të përdorni nëngrupe kartash si pjesë e një loje më të madhe.
Të lehta për t’u mbajtur
Kutia në formë kubi e kartave “Fletëza” është shumë e lehtë për t’u mbajtur. Nuk zë vend të madh, ndërsa mund të paloset me gjërat tjera në formë të përkryer nëse dëshironi ta merrni në udhëtime. Këto karta ofrojnë argëtim për fëmijët për të luajtur në kohë të lirë, gjatë udhëtimit, ose në raste të tjera. Aq sa janë të dobishme për mësueset, po aq janë edhe për prindërit, të cilët në orët e mbrëmjes mund t’i ndihmojnë fëmijët në pasurimin e fjalorit.
Vetëm ajo që ju duhet!
Vetëm informacioni më i rëndësishëm shfaqet në këto karta. Çdo informacion i panevojshëm është i eliminuar. Disa fëmijë e kanë të vështirë të përqendrohen në një faqe me shumë elementë të tjerë shpërqendrues. Një “fletëz” ju jep vetëm atë që duhet ta dini. Kjo ua lehtëson fëmijëve që ta ruajnë fokusin e tyre – veçanërisht atyre në mosha më të vogla.
E përshtatshme për prindërit
Kartat janë një mënyrë e shkëlqyer për ta përfshirë tërë familjen. Edhe nëse prindërit nuk e kuptojnë çdo temë në të gjitha nivelet, ata mund të përdorin kartat për t’i vlerësuar njohuritë e fëmijëve të tyre, sepse atyre u mbetet vetëm ta kthejnë kartën për ta konfirmuar përgjigjen e duhur. Nuk është vetëm një qasje efektive për t’ua vlerësuar atyre njohuritë, por gjithashtu u mundëson prindërve të kalojnë kohë cilësore me fëmijët e tyre, duke u argëtuar duke u ofruar atyre aktivitete akademike.
Mjete të shkëlqyera rishikimi
Kur studentët mësojnë për një lëndë për herë të parë, është e rëndësishme që ata ta lexojnë tekstin shkollor për të kuptuar më mirë temën. Megjithatë, kur testet afrohen, nuk është gjithmonë praktikë e mirë leximi pa pushim i tekstit shkollor. Por kjo nuk vlen me kartat, ngase ato ofrojnë përherë përvojë të re nga e para.
Ndihmon në rritjen e vetëbesimit
Kartat u japin fëmijëve një ndjenjë vetëbesimi, sepse i ndihmojnë ata t’i mbajnë në mend gjërat për një periudhë më të gjatë kohore. Duke qenë se është një material i ndarë në copa, ato janë më të menaxhueshme se librat dhe botimet e tjera që janë të lidhura. Kësisoj, ju jeni në gjendje që t’i ndani ato në tufa bazuar në faktin nëse (ose sa shpesh) duhet t’i përdorni përsëri. Më pas, mund t’i praktoni më shpesh konceptet në të cilat nuk keni besim, duke iu kthyer herë pas here për rishikim tek ato për të cilat keni besim.
Praktika e përsëritjes e bazuar në besim është vërtetuar se është mënyra shkencore më e optimizuar për ta përmirësuar performancën e kujtesës.
Përparësitë e kartave në edukimin e hershëm
Kartat i ndihmojnë fëmijët që t’i zhvillojnë njohuritë dhe aftësinë e tyre kognitive, si dhe kujtesën e tyre vizuale.
Për shkak se hapësira e vëmendjes së fëmijëve është jashtëzakonisht e shkurtër, kartat ua lehtësojnë prindërve/mësueseve që të japin copëza të njohurive në një mënyrë të paharrueshme dhe më tërheqëse.
Fëmijët mund të krijojnë lidhje duke i përdorur “Fletëzat”. Ato mund të përdoren për ta identifikuar një fjalë të njohur me ekuivalentin e saj në një gjuhë të huaj kur bëhet fjalë për mësimin e gjuhës. Në mënyrë të ngjashme, ato mund të përdoren për ta lidhur një shprehje me konceptin e saj në matematikë, shkencë, art… Kur ju ua shpalosni atyre fotot dhe fjalët, truri i tyre krijon lidhje që i ndihmojnë ata të njohin gjënë kur ta shohin përsëri.
Kartat janë një metodë e dobishme për ta stimuluar fëmijën teksa ai/ajo mëson tema të reja. Meqenëse ato janë kaq efektive, metoda e kartave është bërë e njohur brenda kopshteve dhe shkollave në vendin tonë, si dhe ndërkombëtarisht. Në këtë proces, kartat mund ta shndërrojnë procesin e mësimit në një aktivitet tërheqës dhe të këndshëm.
Metoda e mësimit me grupmoshat e vogla potencon përdorimin e kartave “Fletëza” si një mjet kryesor të të mësuarit.
Për të përfituar sa më shumë nga fuqia e kartave, ju duhet t’i ndiqni këto hapa:
Fillojeni herët: Prezantojani fëmijës tuaj kartat sa më herët që të jetë e mundur, mundësisht kur t’i mbushë gjashtë muaj.
Shpejt dhe qëndrueshëm: Shfletojini shpejt kartat “Fletëza”, rreth 1-2 sekonda për kartë. Mbajeni një ritëm dhe rutinë stabile.
Mbani seanca të shkurtra: Kufizojeni seancën me këto karta nga 5-10 minuta në mënyrë që ta ruani interesin dhe fokusin e fëmijës tuaj.
Praktikojeni me rregull: Kryejini seancat me karta çdo ditë ose shumë herë në ditë nëse dëshironi ta përforconi mësimin dhe kujtesën.
Përdorni tema të ndryshme: Përfshijini kartat me tema të ndryshme për t’i stimuluar zonat e ndryshme të trurit të fëmijës tuaj. Eksplorojeni gamën tonë të kartave të mësimit të fëmijëve.
Rriteni gradualisht vështirësinë: Prezantojini karta më komplekse dhe sfiduese, ndërsa fëmija juaj njihet me përmbajtjen e tyre.
Futni në angazhim shqisa të shumta: Përdorni karta që përfshijnë pamje vizuale, tinguj dhe tekstura për t’i stimuluar disa shqisa dhe për të përmirësuar të mësuarit.
Jini pozitiv: Lavdërojeni dhe inkurajojeni fëmijën tuaj gjatë seancave për t’ia rritur motivimin dhe për të krijuar një përvojë të këndshme të mësimit.
Ripërsëritni dhe ripërsëritni: Ripërsëritni rregullisht kartat e mësuara më parë për t’ia përforcuar kujtesën dhe kuptimet e fëmijës tuaj.
Mësoni me ndërveprim: Përfshini kartat “Fletëza” në lojëra ose aktivitete për ta bërë mësimin të këndshëm dhe tërheqës.
Të kesh një fëmijë që ka vështirësi në lexim mund të jetë gjë stresuese për juve si prindër. Mirëpo sot, fatmirësisht, ekzistojnë metoda të shumta që e ndihmojnë fëmijën tuaj që ta përvetësojë aftësinë e shkrim-leximit.
Pavarësisht se punoni shumë në edukimin e hershëm për ta bërë më të lehtë leximin për fëmijën tuaj, megjithatë mund të jeni dëshmitar tëë përballjes së tij me vështirësi bazike të leximit. Ekspertët thonë se shumica e fëmijëve që marrin ndihmë në kohën e duhur fitojnë rrjedhshmëri në lexim. Nga ana tjetër, nëse një fëmije nuk i ofrohet mbështetje për përmirësimin e aftësive të leximit – kjo mund të ndikojë në të nxënit e tyre gjatë tërë jetës.
Zhvillimi i shprehisë së leximit qysh në moshë të hershme i ndihmon fëmijët të ecin më mirë në shkollim, të zgjerojnë fjalorin e tyre dhe të rritin vetëbesimin e tyre. Hapi i parë për t’i ndihmuar fëmijët të kapërcejnë vështirësitë e tyre në lexim është identifikimi i problemeve.
5 problemet më të zakonshme të leximit tek fëmijët
Deshifrimi i fjalëve dhe problemeve që lidhen me tingëllimin e fjalëve
Deshifrimi i fjalëve mund të nënkuptojë problemin e lidhjes së tingujve me shkronjat e alfabetit. Lexuesit fillestarë përballen me kombinime të reja dhe të panjohura të shkronjave. Megjithatë, duke praktikuar zërin dhe duke lexuar me zë të lartë, deshifrimi mund të bëhet i lehtë.
Vështirësi në të kuptuar
Leximi përfshin të kuptuarit në nivele të ndryshme. Ai përfshin njohjen e alfabetit, kuptimin e fjalëve dhe frazave të ndryshme dhe kuptimin e tekstit në nivel fjalie dhe paragrafi. Aftësia e dobët e të kuptuarit e bëjnë leximin sfidues në aspektin kognitiv. Gjithashtu, kjo mund ta dekurarojë një fëmijë që ta zhvillojë shprehinë e leximit.
Vështirësi të përziera
Fëmijët mund të kenë vështirësi të përziera që i pengojnë ata të lexojnë mirë. Këtu përfshihet deshifrimi, të kuptuarit, sfidat fonemike ose dëmtimet fizike si disleksia.
Vështirësitë e mbamendjes
Aftësitë e mira të mbambajtjes përfshijnë aftësitë njohëse të nivelit të lartë, kujtesën dhe aftësinë për t’i grupuar dhe t’i lidhur idetë. Që nga klasa e parë e tutje, mësimi përmendësh është pjesë përbërëse e detyrave shkollore. Por mbamendja ose përkushtimi i asaj që lexohet mund të jetë një sfidë për disa fëmijë.
Shpejtësia
Ndërsa studentët arrijnë nivele më të larta leximi, ata e përmirësojnë fjalorin e tyre, përmirësojnë kuptimin dhe kujtimin e leximit. E gjithë kjo ndihmon në rritjen e shpejtësisë së leximit të fëmijës suaj. Nëse shpejtësia e leximit nuk përmirësohet, ndërsa niveli i leximit përparon, atëherë fëmija mund të ketë një procesim më të ngadaltë të detyrave kërkuese njohëse (kognitive) si leximi.
Tani që u njohëm me problematikat me të cilat mund të përballet një fëmijë, le të shohim disa teknika që ndihmojnë në zgjidhjen e tyre!
Shtatë teknika që i ndihmojnë fëmijët të kapërcejnë vështirësitë në lexim
Mësojuani përmendësh fjalët e shquara (vizuele) dhe shenjat rrethanore
Kjo është një teknikë që i ndihmon fëmijët t’i kujtojnë më shpejt fjalët me qëllim të përmirësimit të rrjedhshmërisë në lexim. Përdorni karta për fëmijë (si p.sh. Fletëza) për t’i mësuar përmendësh fjalët e shquara ose emrat e gjërave të përditshme që shfaqen në ambientin që e rrethon fëmijën. Nëse fëmija mund të kujtojë sa më shumë fjalë në këtë mënyrë, kjo ia përmirëson fjalorin dhe rrjedhshmërinë gjatë leximit.
Aktivizojini teknikat e ideve dhe të të menduarit
Për ta inkurajuar shprehinë e leximit, është mirë që së pari të hapni një diskutim përkitazi me atë që do ta lexoni duke i aktivizuar njohuritë e mëparshme të fëmijës për atë temë. Prezantimi i figurave, hartave të mendjes, titujve ose analizimi i tekstit i ndihmon fëmijët të kenë ide më të qartë të tekstit që do ta lexojnë dhe t’ua përmirësojë të kuptuarit.
Pasurojani fjalorin
Ndërtimi i një fjalori të gjerë mund t’i ndihmojë fëmijët të njohin më shumë fjalë ndërsa lexojnë. Disa ide për pasurimin e fjalorit përfshijnë ofrimin e fjalorëve, para-mësimin e shprehjeve kyçe para se të lexoni dhe përdorimin e kartave (Fletëza). Mësimi i fjalëve që lidhen me kontekstin i bën ato më të lehta për t’u mbajtur mend.
Mësimdhënia reciproke
Mësimdhënia reciproke është një teknikë e shkëlqyer për ta përforcuar të kuptuarit e koncepteve që i mësohen një fëmije ose për ta përmirësuar kuptimin e tekstit që ai e ka lexuar. Caktoni role të ndryshme, si: pyetës, përmbledhës, sqarues dhe parashikues për të ndihmuar në fillimin e diskutimit dhe për t’u dhënë fëmijëve një rol udhëheqës në procesin e tyre të të mësuarit.
Imazhe vizuale dhe audio libra
Nëse dëshironi që fëmijët t’u përgjigjen më mirë shenjave vizuale, atëherë përzgjedhni libra që kanë ilustrime të detajuara krahas tekstit të shkruar. Gjithashtu, kërkojini fëmijës të vizatojë figura që i nxjerrin nga teksti i lexuar. Së dyti, blini audio libra si shoqërues të kopjeve në letër. Nxiteni fëmijën tuaj të lexojë së bashku ndërsa e dëgjon librin!
Lista “Dolch”
Mësimi i fjalëve që shfaqen në mënyrë të përsëritur nëpër fletoret e punës dhe tekstet e fëmijëve mund t’i ndihmojë ata të deshifrojnë tekstin më shpejt. Lista “Dolch” përfshin shprehjet me përdorim të lartë në librat e fëmijëve.
A ka nevojë fëmija juaj për ndihmë shtesë?
Së fundi, gjëja më thelbësore për një prind është të përfshihet në praktikën e përditshme të leximit të fëmijës tuaj dhe të vëzhgojë modelin e tyre të leximit për të zbuluar nëse fëmija juaj ka nevojë për ndihmë. Po ashtu, ju mund të bisedoni me mësuesit në shkollë për të ditur vëzhgimet e tyre ose të vizitoni një profesionist që mund të flasë me kompetencë për zhvillimin kognitiv të fëmijës.
Si mësuesi i parë i foshnjës suaj, ju mund të asistoni në të mësuarit e tij/saj si dhe në zhvillimin e trurit. Më poshtë po jua paraqesim disa këshilla dhe aktivitete të thjeshta, të cilat kanë dëshmuar efekte pozitive në rritën e fëmijëve:
Të jesh prind është një nga rolet më sfiduese në botë. Nga kërkimi për mënyra të ndryshme prindërimi e deri te testimi i metodave të ndryshme të prindërimit, ne gjithmonë shkojmë më lart dhe përtej për t’u siguruar që të rritim fëmijë të lumtur dhe të suksesshëm. Por pa marrë parasysh se çfarë mënyre zgjedhim të përdorim, në fund të fundit, ajo ende zbret në llojin e marrëdhënies që çdo prind ka me fëmijët e tyre. Sa më e fortë të jetë marrëdhënia prind-fëmijë, aq më të mëdha janë efektet e edukimit.
Kuptimi i marrëdhënies prind-fëmijë
Marrëdhënia midis prindit dhe fëmijës është një lidhje unike që ushqen rritën dhe zhvillimin holistik të një fëmije. Ajo vë themelet e sjelljes, personalitetit, tipareve dhe vlerave të tyre. Pra, pse është e rëndësishme një marrëdhënie pozitive dhe e shëndetshme prind-fëmijë?
Rëndësia e marrëdhënies prind-fëmijë
Disa këshilla që forcojnë marrëdhënien prind-fëmijë:
Shprehni vazhdimisht dashurinë tuaj për fëmijët tuaj
Kjo mund të tingëllojë vërtet si diçka që nuk ka nevojë të potencohet, por është e rëndësishme që çdo prind t’u thotë fëmijëve të tyre se i duan. Fëmijët duhet të ndihen vazhdimisht të dashur dhe të sigurt. Bëjini qëllim që t’i tregoni se i doni pavarësisht moshës së tyre! Madje, edhe në raste të mosmarrëveshjeve dhe keqkuptimeve, mundohuni që ata ta ndiejnë se i doni pa kushte!
Kushtojini vëmendje
Të qenit i zënë me oraret e gjata të punës nuk është dhe nuk duhet të jetë asnjëherë justifikim për të mos kaluar kohën e duhur me fëmijët tuaj. Gjithmonë dhurojini atyre kohë dhe vëmendje. Nëse ata janë duke luajtur me lodrat e tyre, duke shikuar televizor ose duke shijuar ushqimet e tyre, gjeni kohë për t’u ulur me ta. Hapni tema që atyre u interesojnë, luani me ta, angazhohuni me ta dhe kushtojini vëmendje të veçantë!
Zhvilloni tradita dhe rituale
Ritualet dhe traditat rritin ndjenjën e sigurisë te fëmijët. Ndërsa ata janë të vegjël, krijojeni një traditë që do t’i përcjellë gjatë tërë jetës. Për shembull, mund të vendosni për rutinë para gjumit. Lexojuani atyre një libër përpara se të futen në gjumë. Më pas, bëni një ritual javor familjar ku shijoni një aktivitet të veçantë çdo fundjavë, si p.sh. një drekë familjare gjatë të dielave ose një kinema në shtëpi çdo të shtune mbrëma. Pavarësisht nga mosha dhe rituali, e rëndësishme është që të kaloni rregullisht kohë për aktivitete që i forcojnë lidhjet brenda familjes.
Hani vakte së bashku
Ngrënia e vakteve si familje është jashtëzakonisht e rëndësishme. Koha e vaktit është koha më e mirë për të hapur biseda dhe për të bërë shkëmbyer lajme dhe gjëra të mira. Gjithashtu, ky mund të jetë një aktivitet argëtues. Sigurohuni që t’i flakni të gjitha shpërqendrimet gjatë vakteve. Fikni televizorin dhe largoni të gjitha pajisjet elektronike. Kjo është koha kur mund të flisni vërtet dhe të shijoni shoqërinë me njëri-tjetrin.
Mirëkuptojini ata
Nëse fëmija juaj vjen te ju për t’i ndarë ndjenjat apo shqetësimet e tij për ndonjë gjë, atëherë mirëpritni atë. Dëgjojini dhe bëjini të ndiejnë se po i mirëkuptoni. Ndoshta ata duan ta ndajnë një ditë të keqe në shkollë ose për kokëçarjet me detyrat e shtëpisë. Çfarëdo që u shkakton shqetësime, jini aty për ta. Mos i (para)gjykoni! Vërtetojini ndjenjat e tyre dhe jini të hapur për t’i diskutuar ato me ta.
Lidhja e veçantë midis një prindi dhe një fëmije është një nga lidhjet më të forta dhe më të vërteta që mund të ketë dikush në jetën e tij. Përdorni këto këshilla për ta ushqyer vazhdimisht marrëdhënien që keni me fëmijën tuaj.