Blog

Në epokën dixhitale, fëmijët po rriten me qasje të paparë në telefonat e zgjuar dhe pajisje të tjera me ekran. Ndërsa teknologjia ofron shumë mundësi edukative, studimet e fundit dhe organizatat e ekspertëve po ngrenë gjithnjë e më shumë shqetësime për përdorimin e tepërt të telefonave nga fëmijët dhe ndikimet e tij të mundshme në zhvillimin, shëndetin mendor dhe mirëqenien e tyre. Shtimi kohës së fëmijëve para ekranit Sot, telefonat janë bërë të kudondodhur, me fëmijët që kalojnë më shumë kohë para ekraneve se kurrë më parë. Sipas një raporti të vitit 2020 nga Common Sense Media, fëmijët e moshës 8 deri në 12 vjeç në SHBA kalojnë mesatarisht gati pesë orë në ditë në ekrane, ndërsa adoleshentët mund të kalojnë më shumë se shtatë orë. Këto statistika nuk përfshijnë as kohën e shpenzuar për detyrat e shkollës. Ndërsa telefonat ofrojnë qasje në përmbajtje të vlefshme arsimore dhe ndërveprim social, ekspertët paralajmërojnë se përdorimi i tepërt mund t’i shpie në pasoja negative, si fizike ashtu dhe mendore. Çfarë thonë studimet? Ndikimi në zhvillimin e trurit Studimet kanë treguar se koha e tepërt para ekranit mund ta ndryshojë trurin në zhvillim të fëmijëve të vegjël. Hulumtimet e financuara nga Instituti Kombëtar i Shëndetësisë në SHBA (NIH) zbuluan se fëmijët që shpenzonin më shumë se dy orë në ditë para ekraneve kishin rezultate më të ulëta në testet e gjuhës dhe të të menduarit. Për më tepër, skanimet e trurit të fëmijëve që kalojnë më shumë se shtatë orë në ditë në ekran tregojnë hollimin e parakohshëm të korteksit, shtresës më të jashtme të trurit që është përgjegjëse për përpunimin e informacionit shqisor dhe funksionet ekzekutive. Shqetësimet e shëndetit mendor Studime të shumta kanë lidhur gjithashtu përdorimin e tepërt të telefonit me rritjen e shkallës së ankthit, depresionit dhe çrregullimeve të lidhura me vëmendjen. Një studim gjatësor i botuar në JAMA Pediatrics zbuloi se fëmijët me kohë më të madhe para ekranit kishin më shumë gjasa të shfaqnin probleme të sjelljes si hiperaktiviteti dhe vështirësitë emocionale. Lidhja dhe ekspozimi i vazhdueshëm ndaj platformave të mediave sociale mund të çojë në çështje të tilla si ngacmimi kibernetik dhe ndjenjat e papërshtatshmërisë, përkeqësimi i stresit dhe çështjet e vetëvlerësimit te ta. Ndërprerja e gjumit Koha para ekranit, veçanërisht para gjumit, mund të ndërhyjë në modelet e gjumit të fëmijëve. Drita e kaltër e emetuar nga telefonat mund të vonojë lirimin e melatoninës, hormonit që rregullon gjumin, duke ua vështirësuar fëmijëve të bien dhe të qëndrojnë në gjumë. Gjumi i dobët shoqërohet me probleme të shumta shëndetësore, duke përfshirë çështjet kognitive, çrregullimet e humorit dhe një sistem të dobësuar imunitar. Rekomandimet e Organizatave Botërore të Shëndetit Disa organizata kryesore kanë nxjerrë udhëzime që i ndihmojnë prindërit dhe kujdestarët të menaxhojnë në mënyrë efektive kohën para ekranit të fëmijëve. Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) - rekomandon që fëmijët e moshës 2 deri në 4 vjeç nuk duhet të kenë më shumë se një orë qëndrim të ulur para ekranit në ditë, ndërsa fëmijët nën 2 vjeç duhet ta shmangin plotësisht kohën para ekranit. Organizata thekson rëndësinë e zëvendësimit të kohës para ekranit me lojëra aktive, ndërveprime ballë për ballë dhe gjumë cilësor. Akademia Amerikane e Pediatrisë (AAP) – i këshillon prindërit që ta shmangin përdorimin e mediave dixhitale (përveç bisedës me video) për fëmijët më të vegjël se 18 muajsh. Për fëmijët e moshës 2 deri në 5 vjeç, koha para ekranit duhet të kufizohet në një orë në ditë dhe atë me përmbajtje të cilësisë së lartë. Po ashtu, kjo akademi rekomandon që fëmijët mbi 6 vjeç të kenë kufizime konsistente gjatë përdorimit të mediave përkatëse, duke u siguruar që ato të mos ndërhyjnë në gjumin, aktivitetin fizik ose sjellje të tjera të shëndetshme. UNICEF - pranon se teknologjia mund të ketë efekte pozitive kur përdoret për edukim dhe lidhje sociale. Organizata thekson se përdorimi i tepërt mund të dëmtojë zhvillimin e fëmijëve. Në raportin e tij të vitit 2017 mbi gjendjen e fëmijëve në botë, UNICEF-i bëri thirrje për një qasje të ekuilibruar, duke u kërkuar prindërve që të sigurojnë që përdorimi dixhital të mos dëmtojë përvojat thelbësore të fëmijërisë, si lojërat në natyrë, shoqërimi ballë për ballë dhe koha me familjen. Disa këshilla praktike për prindërit Krijoni zona pa ekran Përcaktojini disa zona të caktuara në shtëpi, si tavolina e darkës ose dhomat e gjumit, si zona pa ekran për të inkurajuar ndërveprimin familjar dhe për ta përmirësuar gjumin. Vendosni kufijtë kohorë Aktivizoni veçoritë e kontrollit prindëror në pajisje për të vendosur kufijtë ditor të kohës para ekranit dhe për të siguruar që fëmijët të kenë kohë të mjaftueshme për aktivitete fizike, detyra shtëpie dhe ndërveprime ballë për ballë. Inkurajojeni përdorimin aktiv Nxitni fëmijët që të përfshihen në aktivitete edukative ose krijuese në pajisjet e tyre, të tilla si të mësuarit e aplikacioneve ose lojërave të kodimit, në vend të konsumit pasiv të përmbajtjes si video ose media sociale. Bëhuni një model Fëmijët shpesh i imitojnë sjelljet e prindërve të tyre. Kufizojeni përdorimin e telefonit tuaj, veçanërisht gjatë kohës që e kaloni me familje dhe formësoni zakone të shëndetshme teknologjike. Qasja e balancuar - teknologjia si mjet, jo shpërqendrim Tanimë është fakt se telefonat e mençur dhe pajisjet dixhitale janë një pjesë integrale e jetës moderne, mirëpo është thelbësore të menaxhohet përdorimi i tyre për ta mbrojtur mirëqenien e fëmijëve. Si studimet e fundit, ashtu dhe organizatat profesioniste botërore bien dakord se përdorimi i moderuar dhe i kujdesshëm i teknologjisë, i shoqëruar me përvoja aktive, pa ekran, është qasja më e mirë për të siguruar që fëmijët të zhvillohen në individë të shëndetshëm dhe të përgatitur për jetë. Duke i ndjekur udhëzimet e organizatave shëndetësore dhe duke zbatuar masa praktike në shtëpi, prindërit mund t'i ndihmojnë fëmijët e tyre që t’i shijojnë avantazhet e teknologjisë pa rënë pre e anëve negative të saj.

Fëmijëria e hershme është një kohë vendimtare për mësimet themelore dhe rritjen e shpejtë të trurit. Zhvillimi kognitiv, emocional dhe social i një fëmije formësohet nga përvojat që ai ka gjatë gjithë kësaj periudhe, duke e vendosur atë për sukses në të ardhmen. Është e pamundur të ekzagjerohet rëndësia e prindërve gjatë kësaj periudhe. Sipas hulumtimeve, performanca akademike e një fëmije, sjellja sociale dhe mirëqenia e përgjithshme ndikohen shumë nga përkushtimi dhe përfshirja e prindërve të tyre gjatë moshës së hershme. Vlera e viteve të formimit Truri zhvillohet më së shumti gjatë viteve të para të jetës së fëmijës. 90% e trurit të një fëmije zhvillohet deri në moshën pesë vjeçare, sipas Qendrës për Fëmijët në Zhvillim të Universitetit të Harvardit. Gjatë kësaj kohe, formohen lidhje neuronale që janë thelbësore për të mësuarit dhe rritjen në të ardhmen. Këto përvoja ndikojnë në mënyrën se si të vegjlit do ta përshkojnë botën, njësoj si blloqet e ndërtimit. Prindërit janë jashtëzakonisht të rëndësishëm gjatë kësaj kohe. Ndjenjat e forta të sigurisë dhe lidhjes nxiten nga bisedat e tyre, leximi, loja dhe ndërveprimet e preferuara me fëmijët e tyre. Kjo shtron bazën për aftësinë e një fëmije për të mësuar dhe elasticitetin emocional. Një i ri që përjeton dashuri dhe mbështetje ka më shumë gjasa të jetë i sigurt në eksplorimin e botës, të bëjë pyetje dhe të përfshihet në mundësitë e të mësuarit. Arritjet Akademike dhe Përfshirja e Prindërve Prindërit që marrin pjesë në mënyrë aktive në edukimin e hershëm të fëmijëve të tyre janë faktorët më të rëndësishëm në sigurimin e suksesit afatgjatë të pasardhësve të tyre. Hulumtimet kanë treguar në mënyrë të përsëritur se fëmijët, prindërit e të cilëve marrin pjesë në edukimin e tyre të hershëm, qoftë në shtëpi apo në mjediset parashkollore, zakonisht arrijnë rezultate më të mira gjatë shkollimit të tyre. Sipas një studimi në revistën Developmental Psychology, fëmijët me prindër që ishin të përfshirë në mënyrë aktive në edukimin e tyre performuan më mirë në testet e standardizuara dhe kishin pikë më të larta pranimi në kolegj. Këta prindër nxisin një atmosferë të orientuar drejt mësimit, u lexojnë shpesh fëmijëve të tyre me zë të lartë dhe marrin pjesë në aktivitete edukative. Argëtimet e thjeshta si shkuarja në bibliotekë, inkurajimi i tregimit të një ngjarjeje ose luajtja e lojërave me numërim zhvillojnë aftësi të të menduarit kritik dhe dashurinë për të mësuar që në moshë të re. Për më tepër, përfshirja e prindërve shkon përtej aktiviteteve edukative. Vendosja e rutinave dhe krijimi i një ambienti të strukturuar në shtëpi është po aq i rëndësishëm. Oraret e parashikueshme, të tilla si oraret e vazhdueshme të gjumit dhe rutinat e vakteve (të ushqyerit), i ndihmojnë fëmijët të zhvillojnë vetëdisiplinën dhe rregullimin emocional, të cilat janë thelbësore për suksesin akademik dhe jetësor.   Zhvillimi Social dhe Mbështetja Emocionale Angazhimi prindëror është vendimtar për zhvillimin e aftësive emocionale dhe sociale, përveç rritjes kognitive. Një lidhje e sigurt midis prindit dhe fëmijës formohet herët dhe kjo përmirëson aftësitë sociale dhe kontrollin emocional. Empatia, bashkëpunimi dhe aftësitë për zgjidhjen e konflikteve kanë më shumë gjasa të shfaqen te fëmijët e rritur në një mjedis mbështetës emocionalisht. Sipas teorisë së lidhjes së John Boëlby, një lidhje e qëndrueshme është e nevojshme për rritjen e duhur emocionale të një personi. Të rinjtë që marrin mbështetje të vazhdueshme emocionale janë më të aftë të menaxhojnë stresin dhe të zhvillojnë lidhje pozitive si të rritur. Për më tepër, prindërit me inteligjencë emocionale i udhëheqin fëmijët e tyre përmes menaxhimit të emocioneve dhe veprimeve të tyre. Për shembull, të ndihmosh fëmijët e vegjël të zgjidhin problemet ose t’u mësosh mënyra pozitive për t’i shprehur emocionet e tyre i inkurajon ata ta zhvillojnë inteligjencën emocionale - një parashikues kryesor i suksesit të ardhshëm, si në aspektin personal ashtu dhe të profesional. Përfitimet e investimit të hershëm prindëror gjatë tërë jetës Angazhimi i hershëm i prindërve ka shumë përparësi që shkojnë përtej fëmijëve. Prindërit që janë të përfshirë dhe mbështetës gjatë edukimit të fëmijës së tyre kanë më shumë gjasa të rritin njerëz të suksesshëm dhe të lumtur. Heckman dhe bashkëpunëtorët nga Universiteti i Çikagos kryen një studim të plotë që zbuloi ndikime afatgjata në rezultatet sociale, performancën ekonomike dhe shëndetin e një individi nga ndërhyrjet e hershme të fëmijërisë, veçanërisht ato që theksojnë pjesëmarrjen e prindërve. Përfshirja e hershme e prindërve shtron bazat për sportivitetin, inkurajimin dhe ndjenjën e vetëvlerësimit të fëmijës. Ata mund t’i kapërcejnë pengesat, të ndjekin objektivat e tyre arsimore dhe profesionale dhe të krijojnë marrëdhënie të qëndrueshme falë këtyre atributeve. Si mund të kontribuohet suksesi i hershëm nga prindërit Mjediset e fëmijërisë së hershme mund të ndikohen pozitivisht nga prindërit në disa mënyra: 1. Krijimi i një mjedisi të sigurt dhe të dashur – fëmija ka nevojë për dashuri, mbështetje dhe mbrojtje të vazhdueshme për tu ndjerë i sigurt dhe konfident. 2. Pjesëmarrja në aktivitete edukative - nxitja e kuriozitetit, leximi me zë të lartë për fëmijët dhe luajtja me imagjinatë, të gjitha këto ndihmojnë në stimulimin e zhvillimit kognitiv te ta. 3. Vendosja e rutinave - rutinat e rregullta u ofrojnë fëmijëve strukturë dhe i ndihmojnë ata të zhvillojnë vetëkontroll dhe një ndjenjë përgjegjësie. 4. Inkurajimi i zhvillimin emocional - prindërit duhet t'i ndihmojnë fëmijët e tyre të navigojnë dhe shprehin emocionet e tyre. Inteligjenca ndërpersonale dhe emocionale zhvillohen vijnë si rezultat i kërij inkurajimi. 5. Prania dhe vigjilenca - kalimi i kohës cilësore me fëmijët ndihmon në ndërtimin e marrëdhënieve duke u dhënë atyre një ndjenjë pranimi dhe miratimi. Përfundim Vitet e zhvillimit të një fëmije janë thelbësore për të vendosur një themel të fortë për suksesin në të ardhmen. Angazhimi prindëror gjatë kësaj periudhe është vendimtar në formimin e zhvillimit social, emocional dhe njohës të fëmijës. Kjo përfshin angazhimin në të mësuarit aktiv, ofrimin e mbështetjes emocionale dhe nxitjen e një atmosfere të dashur. Prindërit mund të rrisin shumë perspektivat e fëmijëve të tyre për të shijuar jetë të suksesshme dhe kuptimplote duke bërë investime në zhvillimin e tyre të hershëm.   Referencat: 1. Heckman, J. J., Pinto, R., & Savelyev, P. A. (2013). Understanding the Mechanisms Through Ëhich an Influential Early Childhood Program Boosted Adult Outcomes. American Economic Revieë, 103(6), 2052-2086. https://doi.org/10.1257/aer.103.6.2052 2. Fantuzzo, J., McËayne, C., Perry, M. A., & Childs, S. (2004). Multiple Dimensions of Family Involvement and Their Relations to Behavioral and Learning Competencies for Urban, Loë-Income Children. School Psychology Revieë, 33(4), 467-480. 3. Center on the Developing Child. (2016). From Best Practices to Breakthrough Impacts: A Science-Based Approach to Building a More Promising Future for Young Children and Families. Harvard University. Retrieved from https://developingchild.harvard.edu 4. Boëlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books. 5. Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (2000). From Neurons to Neighborhoods: The Science of Early Childhood Development. National Academy Press.

Futja e lojërave bazohet në aplikimin e mekanikës dhe dizajnit të lojës në kontekste jo-lojërash, të tilla si nxënia, me objektivin e vetëm ofrimin e një përvoje më argëtuese dhe më tërheqëse në kontekste konvencionale. Ky proces promovon angazhimin, pjesëmarrjen dhe besnikërinë e nxënësve në mësim. Prandaj, zbatimi i tij në mësimdhënie ka zgjuar interesim të madh për edukatorët në mbarë botën. Ky artikull prezanton konceptin e futjes së lojërave në mësimdhënie dhe mësimnxënie dhe ofron shembuj të aplikimeve të kësaj teknike. Aspektet e lojërave në mësim Aplikimet e gamifikimit (lojës në procesin mësimor) janë të qarta në një mori skenarësh. Ai zbatohet në varësisht prej kontekstit. Për më tepër, entitete të ndryshme po i përshtaten kësaj teknike. Këtu kemi parasysh përfshirjen e kësaj teknike në ushtrinë amerikane, korporatat shumëkombëshe dhe institucionet arsimore. Disa aspekte të gamifikimit që i kanë tërhequr studiuesit dhe politikëbërësit e shoqërisë sonë renditen si më poshtë: Qasja e përforcimit pozitiv është gurthemeli i gamifikimit. Dhënia e shpërblimeve është një motivues i madh i arritjes së rezultateve. Përveç kësaj, kjo promovon konkurrencë të shëndetshme, ku nxënësit e ndjekin përparimin e tyre dhe përpiqen të arrijnë shkallë sa më të lartë. Një sistem i qartë i bazuar në shpërblime ofron një platformë motivuese për përmirësim, duke i bërë aktivitetet dhe kuizet më emocionuese. Shtimi i stimujve në klasë rrit nivelin e angazhimit të nxënësve. Këta stimuj shërbejnë për ta pasuruar përvojën dhe ngjallur kërshërinë e nxënësve. Kjo qasje ua lehtëson nxënësve që ta kujtojnë atë që e kanë mësuar. Argëtimi gjatë mësimit është një strategji e provuar e ruajtjes dhe rikthimit të informacionit. Prisni reagime të menjëhershme pas dhe gjatë çdo aktiviteti. Rrjedhimisht, çdo detyrë ose aktivitet i ndërmarrë mund të modifikohet dhe përmirësohet menjëherë, në çdo hap të procesit mësimor. Kontekstet e gamifikimit Kjo teknikë tashmë është pjesë e kurrikulave moderne. Krijimi i një tabele me pikë në klasë shihet si pjesë e zbatimit të gamifikimit në mësimdhënie dhe mësimnxënie. Nxënësit që marrin më së shumti pikë në një test, ata që performojnë mirë në aktivitete ose ata që e dorëzojnë projektin më të mirë marrin një yll në tabelë ose një distinktiv. Kjo e kthen klasën në një hapësirë interaktive ku lojërat funksionojnë si mjete ndihmëse për të mësuar. Shpërblime me bollëk Mund të krijohet një sistem shpërblimi, ku përgjigjja e qëlluar e një pyetjeje të vështirë, marrja e pikëve më të larta në një test ose të qenit aktiv në klasë sjell një shpërblim. Për shembull, platfoma e njohur mësimore, Khan Academy, e ka gamifikuar mësimin në internet – duke fituar pikë dhe distinktivë në rrugëtimin e mëtejshëm të përdoruesi, ndërsa shikon gjithnjë e më shumë video mësimore dhe zgjidh probleme të ndryshme. Rishpikni sistemin e klasifikimit Nota që çdo nxënës e merr në fund të një gjysëmvjetori korrespondon me arritjen që e ka marrë gjatë gjithë kësaj periudhe. Dorëzimi i projekteve në kohë, të qenit i rregullt në klasë dhe pjesëmarrja aktive në aktivitete, në klasë dhe jashtë saj, janë disa nga mënyrat për të nxënë dije. Kjo e gjurmon përparimin e nxënësve dhe i motivon ata të mësojnë më shumë pasi kjo i shpie te notat e larta dhe shpërblimet e tjera. Hapeni konkurrencën Prezenca e konkurrencës miqësore nxjerr në pah përpjekjen më të mirë te nxënësit. Për më tepër, ata shpesh i shohin detyrat që e përfshijnë konkurrencën si diçka shumë tërheqëse. Lojërat e rritin moralin e nxënësve dhe i inkurajojnë ata që të marrin pjesë në aktivitete mësimore. Nxiteni mësimin joformal: Detyrat e Shtëpisë Edukatorët e përfshirë në këtë teknikë përpiqen të aplikojnë lojëra që e përkthejnë mësimin në mjedise joformale jashtë klasave pasi mendojnë se orët e kaluara në klasa janë shpesh të papërshtatshme për të mësuar. Gamifikimi e mundëson dhe e frymëzon kuriozitetin për të mësuar, edhe pasi të ketë rënë zilja e shkollës. Nxënësit mund t’i bëjnë disa hulumtime si pjesë e detyrave të shtëpisë. Për më tepër, këto hulumtime përfshijnë aktivitete që, pas përfundimit të tyre, ofrojnë disa shpërblime në formën e notave plotësuese. Gamifikimi është kritikuar për përdorimin e shpërblimeve si karrem për t’i shtyrë nxënësit për të nxënë. Specialistët e edukimit argumentojnë se dëshira për të marrë shpërblime e minon shtysën themelore për të mësuar. Megjithatë, shumë psikologë e kanë mbështetur këtë teknikë me prova të pamohueshme të efektivitetit të saj. Ajo e rrit dëshirën për të mësuar në formë kreative dhe jo vetëm që e ndihmon zhvillimin kognitiv te fëmijët, por gjithashtu i përmirëson aftësitë e zgjidhjes së problemeve. Në fund një gjë duhet pasur parasysh, aplikimi i lojërave në procesin mësimor nuk duhet parë si zëvendësim për pedagogjinë, por vetëm një burim ndihmës që ua stimulon dëshirën nxënësve për mësim.

Ideja se foshnjat dhe vogëlushët mund të flasin dhe të lexojnë duket e pabesueshme. Mbase nuk është e nevojshme që t’u "jepni mësime" fëmijëve të vegjël, por t’i mësoni që t’i zhvillojnë aftësitë e tyre gjuhësore dhe shkrim-leximin, kjo tashmë nuk do diskutim. Sigurisht se me ta nuk mund të debatoni rreth rritjes së tatimeve, apo të prisni që ta kuptojnë librin më të ri të Harry Potter, por aftësitë gjuhësore dhe shkrim-leximi mund të fillojnë goxha herët – që nga lindja. Të shikoni fëmijën tuaj dhe të mësoni atë se si të komunikojë përmes tingujve, shprehjeve të fytyrës dhe gjesteve janë të gjitha mënyra të rëndësishme për ta ndihmuar atë ta mësojë të folurit dhe shkrimin. Aftësitë e hershme të të folurit dhe të shkrim-leximit mësohen më së miri përmes çasteve të përditshme me fëmijën tuaj - duke lexuar libra, duke folur, duke qeshur dhe duke luajtur së bashku. Fëmijët e mësojnë gjuhën kur ju komunikoni me ta, duke i dëgjuar tregimet që ua lexoni dhe përmes këngëve të kënduara me zë të lartë. Fëmijët i zhvillojnë aftësitë e hershme të shkrim-leximit kur ua jepni atyre mundësinë që të luajnë dhe të eksplorojnë libra dhe materiale të tjera të shkruara si revista, gazeta, broshura, lapsa dhe shkumësa me ngjyra. Gjuha dhe shkrim-leximi, megjithëse janë dy aftësi të ndryshme, ndërtohen mbi njëra-tjetrën në forma të ndryshme. Çfarë mund të bëni Bisedoni me fëmijën tuaj Hulumtimet kanë treguar se sa më shumë që prindërit flasin me fëmijët, aq më shumë ata do ta zhvillojnë fjalorin e tyre. Gjithashtu, këta fëmijë përdorin struktura fjalish më të avancuara. Kështu që bisedoni me vogëlushët tuaj – në makinë, në park, gjatë kohës së banjës dhe kudo që ju e shihni të nevojshme! Kundroni dhe ndërtojini interesat e fëmijës suaj Fëmija juaj do t'ju tregojë se çfarë i intereson dhe e emocionon atë duke përdorur veprimet, shprehjet e fytyrës dhe fjalët. Kur ai bën me shenjë nga dritarja ose ju hedh një vështrim pyetës, atëherë ju shprehni veprimet e tij me fjalë: Po, çfarë ka atje jashtë? Kështu nxiteni një bisedë me të lidhur me atë që e rrethon shtëpinë tuaj. Përdorni fjalë të reja kur flisni me fëmijën tuaj. Hulumtimet tregojnë se përdorimi i shpeshtë i një fjale të re e ndihmon vogëlushin tuaj ta pasurojë fjalorin më shpejt! Për shembull, nëse përpiqeni t'i mësoni fëmijës suaj fjalën "më shumë", mund të thoni: "Unë kam më shumë qumësht! A dëshiron ti më shumë? Le të shtojmë më shumë qumësht në gotën tënde!” Duke e thënë fjalën më shumë në tri fjali me radhë, ne ofrojmë përsëritje të asaj fjale. Emërtoni fotot në libra Vini në dukje lidhjet midis librave dhe jetës "reale" të fëmijës suaj. Për shembull, pasi të shihni foton e një autobusi në një tregim që jeni duke ia lexuar, ju mund ta shihni një të tillë më vonë në rrugë po atë ditë. Ndihmojeni atë që të bëjë lidhjen me tyre! Bëni pyetje ndërsa lexoni Ku është bleta? Çfarë jep bleta? Paraprakisht, ju mund t'i bëni fëmijës suaj pyetje si: a dëshiron të lexosh një libër? Çfarë libri dëshiron ta lexosh? Shumë shpejt fëmija juaj do ta marrë një libër dhe t'jua sjellë për t’ia lexuar. Mos i bëni të mëdha gabimet gjuhësore Nuk ka nevojë që ta korrigjoni fëmijën tuaj. Thjesht përsëriteni shqiptimin e saktë. Nëse fëmija juaj thotë, "Lina", ju mund t’i përgjigjeni duke thënë: "A vjen të ulemi në tavolinë që të hamë mëngjes, njam, njam…!". Kështu i jepni fëmijës tuaj një shans për ta dëgjuar se si tingëllon fjala. Një gjë duhet të kihet parasysh, e ajo është se nëse korrigjoni çdo fjalë të fëmijës tuaj, atëherë ju do ta bëni të hezitojë për të përdorur fjalë të reja. Bëhuni përkthyes Nëse të tjerët kanë vështirësi që t’i kuptojnë fjalët e fëmijës suaj, atëherë ju "përkthejeni" atë që ai thotë. Fillimisht, jepini fëmijës suaj mundësi të shprehet dhe më pas shpjegojeni: "Mali po ju thotë se ky është kamioni i tij i ri që e ka marrë dhuratë nga gjyshi." Përsëritni Zgjidhni libra me histori që përsërisin fjalë ose fraza. Fëmijët mësojnë fjalë dhe shqiptime të reja përmes përsëritjes. Një zgjedhje e mirë për këtë grupmoshë është “365 Rrëfenja para gjumit”, nga grup autorësh. Po ashtu, zgjedhje të tjera të mira librash janë edhe ato që: Inkurajojnë fëmijën tuaj të flasë, si p.sh. libra që parashtrojnë pyetje të thjeshta; Libra me figura të qarta të objekteve të zakonshme; dhe Tregime të thjeshta me përfundime të parashikueshme. Lexoni sa shumë libra me fëmijën tuaj Leximi së bashku e ndihmon fëmijën tuaj që ta zhvillojë dashurinë për leximin. Gjithashtu, e ndihmon atë t’i mësojë aftësitë për të lexuar libra (të tilla si kthimi i faqeve, leximi i fjalëve, biseda rreth figurave, etj). Po ashtu, leximi me zë ushqen aftësitë gjuhësore dhe të dëgjimit të fëmijës suaj. Pranojeni se jo të gjithë librat janë interesantë Fëmijët e vegjël kanë (mos)pëlqimet e tyre. Ndiqni udhëzimet e fëmijës suaj dhe lëreni atë të vendosë se cilat libra t’ia lexoni. Ta detyrosh një fëmijë që ta dëgjojë patjetër një histori ia largon dëshirën për shkrim-leximin. "Lexojeni" botën përreth jush Vini në spikamë shenjat e ndalimit, shenjat e hapur/e mbyllur në dyqane, tabelat në rrugës... Lëreni fëmijën tuaj të luajë dhe t’i "lexojë" të gjitha llojet e materialeve të shkruara, qofshin ato revista, gazeta, katalogë, reklama, etj që gjenden në shtëpinë tuaj. Lërini të lëvizin Vazhdoni të lexoni, ngase fëmijët shpesh janë ende duke dëgjuar edhe kur lëvizin përreth jush. Në fakt, disa fëmijë, të cilët kanë një nevojë të fortë për të lëvizur, dëgjojnë më mirë kur janë në lëvizje! Rrëfejani fëmijës suaj një ngjarje Në vend që ta lexoni një libër, tregoni fëmijës suaj një ngjarje nga jeta juaj. Fëmijët fitojnë aftësi të rëndësishme të shkrim-leximit edhe duke dëgjuar. Ata mësojnë fjalë të reja. Gjithashtu, ata mësojnë se si një ngjarje shpaloset në një sekuencë (fillim, mes dhe fund). Lëreni leximin e librit kur fëmija juaj tregon se nuk është i interesuar. Ndiqni drejtimin e fëmijës suaj dhe bëni disa lojëra aktive për një kohë Kthehuni te libri më vonë! Detyrimi i fëmijëve për të lexuar mund t’ia ngjallë averzionin për librat. Lëreni fëmijën tuaj t’ju ndihmojë në "leximin" e librit Lëreni fëmijën tuaj të mbajë librin dhe t'i kthejë faqet! Kjo e ndihmon atë të mësojë se si funksionon një libër. Shihni nëse ai do të dëshironte t'jua lexonte në çfarëdo mënyre që i pëlqen. Ai mund t'ju dëftojë fotografitë dhe t'ju kërkojë t’i thoni se cilat janë ato. Ngjashëm, ai mund t’ju llafosë ndërsa "lexon" fjalët në secilën faqe. Flisni për fotot në libër Lepurushi është lodhur. Tani ai është shtrirë në shtratin e tij. Ai po shkon të flejë. Flej, natë, lepur. Të folurit rreth figurave i ndihmon fëmijët që të zhvillojnë një kuptim më të mirë të asaj që po ndodh në tregim. Ndonjëherë, në vend që t’i lexoni fjalët aktuale në libër, thjesht mund të flisni për fotografitë në secilën faqe.

Fillimisht, më lejoni të shtrojmë një pyetje: A e keni pyetur ndonjëherë veten përse fëmijët e mësojnë kaq shpejt gjuhën e tyre amtare? Përgjigjja është se ata vazhdojnë ta bëjnë të njëjtën gjë në vitet e para të fëmijërisë së tyre. Kjo rutinë zakonisht përfshin një imazh ose pamje të lidhur me një tingull ose fjalë. Kjo është pikërisht ajo që mundësojnë kartat! Ato i ndihmojnë fëmijët në memorizimin dhe kujtimin e fjalëve të reja përmes lidhjes së përsëritur të fjalës me imazhin. Një kartë është një copë letre me informacionin që dëshironi ta mbani në mend. Për shembull, nëse doni të mësoni një fjalë të caktuar, mund ta përdorni një kartë që e përmban atë fjalë dhe imazhin e lidhur me të. Kur e ktheni kartën, ju do ta shihni përkufizimin e fjalës ose kuptimin e saj. Pra, kartat për fëmijë ju vijnë në ndihmë kur mësoni shprehje ose koncepte të reja. Kartat përdoren për të testuar dhe përmirësuar kujtesën nëpërmjet përsëritjes së marrjes së informacionit. Të ilustruar me ngjyra, kartat mund të përdoren për të kryer një sërë aktivitetesh dhe lojërash tërheqëse që nxitin një kuptim të qëndrueshëm të koncepteve kryesore. Çdo kartë përmban shprehje dhe një përshkrim grafik në njërën anë dhe përkufizimin e termit në anën e pasme. Gjithashtu, mësuesit/et nga ana tjetër duhet të jenë të vetëdijshëm për faktin se çdo klasë ka larmi të nxënësve. Rrjedhimisht, mësueset duhet të bëjnë përpjekje për t'u lidhur me të gjithë tipat e nxënësve gjatë një viti. Është veçanërisht e rëndësishme të lidheni me nxënësit vizualë, pasi ata përbëjnë një segment të konsiderueshëm të popullsisë. Kartat e qarta dhe shumëngjyrëshe mund të kenë një ndikim të madh te nxënësit vizualë. Kartat janë një produkt fantastik, ndërsa ato mund të përdoren në çdo moment. Ato janë një mënyrë e shkëlqyeshme për ta mësuar, praktikuar dhe ripërsëritur fjalorin. Në anën tjetër këto karta janë një gjetje e mirë edhe për kontributin e prindërve në edukimin e fëmijëve. Ka shumë përparësi të tjera të përdorimit të këtyre kartave për mësimin e gjuhës: Janë ideale edhe për fëmijët më kokëfortë Mund t’i shpërndani kartat në një tavolinë, t'i ktheni dhe t'i përzieni. Pastaj fëmijët mund t'i marrin ato, ta studiojnë imazhin dhe konceptin. Në këtë proces, ata do të mësojnë shprehjen përkatëse. Ato janë perfekte për duart boshe... e po ashtu për trurin bosh. Ato janë një teknikë e shkëlqyer për t’i përfituar edhe fëmijët më kokëfortë. Luani dhe mësoni në një mori mënyrash Metoda e rrotullimit dhe zbulimit është teknika më tipike e mësimit përmes lojës, por për këtë ju duhet pak kreativitet. Mund t’i përzieni dhe të bëni lojëra duke testuar kujtesën e fëmijës ose të përdorni nëngrupe kartash si pjesë e një loje më të madhe. Të lehta për t'u mbajtur Kutia në formë kubi e kartave “Fletëza” është shumë e lehtë për t’u mbajtur. Nuk zë vend të madh, ndërsa mund të paloset me gjërat tjera në formë të përkryer nëse dëshironi ta merrni në udhëtime. Këto karta ofrojnë argëtim për fëmijët për të luajtur në kohë të lirë, gjatë udhëtimit, ose në raste të tjera. Aq sa janë të dobishme për mësueset, po aq janë edhe për prindërit, të cilët në orët e mbrëmjes mund t’i ndihmojnë fëmijët në pasurimin e fjalorit. Vetëm ajo që ju duhet! Vetëm informacioni më i rëndësishëm shfaqet në këto karta. Çdo informacion i panevojshëm është i eliminuar. Disa fëmijë e kanë të vështirë të përqendrohen në një faqe me shumë elementë të tjerë shpërqendrues. Një “fletëz” ju jep vetëm atë që duhet ta dini. Kjo ua lehtëson fëmijëve që ta ruajnë fokusin e tyre – veçanërisht atyre në mosha më të vogla. E përshtatshme për prindërit Kartat janë një mënyrë e shkëlqyer për ta përfshirë tërë familjen. Edhe nëse prindërit nuk e kuptojnë çdo temë në të gjitha nivelet, ata mund të përdorin kartat për t’i vlerësuar njohuritë e fëmijëve të tyre, sepse atyre u mbetet vetëm ta kthejnë kartën për ta konfirmuar përgjigjen e duhur. Nuk është vetëm një qasje efektive për t’ua vlerësuar atyre njohuritë, por gjithashtu u mundëson prindërve të kalojnë kohë cilësore me fëmijët e tyre, duke u argëtuar duke u ofruar atyre aktivitete akademike. Mjete të shkëlqyera rishikimi Kur studentët mësojnë për një lëndë për herë të parë, është e rëndësishme që ata ta lexojnë tekstin shkollor për të kuptuar më mirë temën. Megjithatë, kur testet afrohen, nuk është gjithmonë praktikë e mirë leximi pa pushim i tekstit shkollor. Por kjo nuk vlen me kartat, ngase ato ofrojnë përherë përvojë të re nga e para. Ndihmon në rritjen e vetëbesimit Kartat u japin fëmijëve një ndjenjë vetëbesimi, sepse i ndihmojnë ata t’i mbajnë në mend gjërat për një periudhë më të gjatë kohore. Duke qenë se është një material i ndarë në copa, ato janë më të menaxhueshme se librat dhe botimet e tjera që janë të lidhura. Kësisoj, ju jeni në gjendje që t'i ndani ato në tufa bazuar në faktin nëse (ose sa shpesh) duhet t'i përdorni përsëri. Më pas, mund t'i praktoni më shpesh konceptet në të cilat nuk keni besim, duke iu kthyer herë pas here për rishikim tek ato për të cilat keni besim. Praktika e përsëritjes e bazuar në besim është vërtetuar se është mënyra shkencore më e optimizuar për ta përmirësuar performancën e kujtesës. Përparësitë e kartave në edukimin e hershëm Kartat i ndihmojnë fëmijët që t’i zhvillojnë njohuritë dhe aftësinë e tyre kognitive, si dhe kujtesën e tyre vizuale. Për shkak se hapësira e vëmendjes së fëmijëve është jashtëzakonisht e shkurtër, kartat ua lehtësojnë prindërve/mësueseve që të japin copëza të njohurive në një mënyrë të paharrueshme dhe më tërheqëse. Fëmijët mund të krijojnë lidhje duke i përdorur “Fletëzat”. Ato mund të përdoren për ta identifikuar një fjalë të njohur me ekuivalentin e saj në një gjuhë të huaj kur bëhet fjalë për mësimin e gjuhës. Në mënyrë të ngjashme, ato mund të përdoren për ta lidhur një shprehje me konceptin e saj në matematikë, shkencë, art... Kur ju ua shpalosni atyre fotot dhe fjalët, truri i tyre krijon lidhje që i ndihmojnë ata të njohin gjënë kur ta shohin përsëri. Kartat janë një metodë e dobishme për ta stimuluar fëmijën teksa ai/ajo mëson tema të reja. Meqenëse ato janë kaq efektive, metoda e kartave është bërë e njohur brenda kopshteve dhe shkollave në vendin tonë, si dhe ndërkombëtarisht. Në këtë proces, kartat mund ta shndërrojnë procesin e mësimit në një aktivitet tërheqës dhe të këndshëm.

Metoda e mësimit me grupmoshat e vogla potencon përdorimin e kartave “Fletëza” si një mjet kryesor të të mësuarit. Për të përfituar sa më shumë nga fuqia e kartave, ju duhet t’i ndiqni këto hapa: Fillojeni herët: Prezantojani fëmijës tuaj kartat sa më herët që të jetë e mundur, mundësisht kur t’i mbushë gjashtë muaj. Shpejt dhe qëndrueshëm: Shfletojini shpejt kartat “Fletëza”, rreth 1-2 sekonda për kartë. Mbajeni një ritëm dhe rutinë stabile. Mbani seanca të shkurtra: Kufizojeni seancën me këto karta nga 5-10 minuta në mënyrë që ta ruani interesin dhe fokusin e fëmijës tuaj. Praktikojeni me rregull: Kryejini seancat me karta çdo ditë ose shumë herë në ditë nëse dëshironi ta përforconi mësimin dhe kujtesën. Përdorni tema të ndryshme: Përfshijini kartat me tema të ndryshme për t’i stimuluar zonat e ndryshme të trurit të fëmijës tuaj. Eksplorojeni gamën tonë të kartave të mësimit të fëmijëve. Rriteni gradualisht vështirësinë: Prezantojini karta më komplekse dhe sfiduese, ndërsa fëmija juaj njihet me përmbajtjen e tyre. Futni në angazhim shqisa të shumta: Përdorni karta që përfshijnë pamje vizuale, tinguj dhe tekstura për t’i stimuluar disa shqisa dhe për të përmirësuar të mësuarit. Jini pozitiv: Lavdërojeni dhe inkurajojeni fëmijën tuaj gjatë seancave për t’ia rritur motivimin dhe për të krijuar një përvojë të këndshme të mësimit. Ripërsëritni dhe ripërsëritni: Ripërsëritni rregullisht kartat e mësuara më parë për t’ia përforcuar kujtesën dhe kuptimet e fëmijës tuaj. Mësoni me ndërveprim: Përfshini kartat “Fletëza” në lojëra ose aktivitete për ta bërë mësimin të këndshëm dhe tërheqës.

Të kesh një fëmijë që ka vështirësi në lexim mund të jetë gjë stresuese për juve si prindër. Mirëpo sot, fatmirësisht, ekzistojnë metoda të shumta që e ndihmojnë fëmijën tuaj që ta përvetësojë aftësinë e shkrim-leximit. Pavarësisht se punoni shumë në edukimin e hershëm për ta bërë më të lehtë leximin për fëmijën tuaj, megjithatë mund të jeni dëshmitar tëë përballjes së tij me vështirësi bazike të leximit. Ekspertët thonë se shumica e fëmijëve që marrin ndihmë në kohën e duhur fitojnë rrjedhshmëri në lexim. Nga ana tjetër, nëse një fëmije nuk i ofrohet mbështetje për përmirësimin e aftësive të leximit - kjo mund të ndikojë në të nxënit e tyre gjatë tërë jetës. Zhvillimi i shprehisë së leximit qysh në moshë të hershme i ndihmon fëmijët të ecin më mirë në shkollim, të zgjerojnë fjalorin e tyre dhe të rritin vetëbesimin e tyre. Hapi i parë për t’i ndihmuar fëmijët të kapërcejnë vështirësitë e tyre në lexim është identifikimi i problemeve. 5 problemet më të zakonshme të leximit tek fëmijët Deshifrimi i fjalëve dhe problemeve që lidhen me tingëllimin e fjalëve Deshifrimi i fjalëve mund të nënkuptojë problemin e lidhjes së tingujve me shkronjat e alfabetit. Lexuesit fillestarë përballen me kombinime të reja dhe të panjohura të shkronjave. Megjithatë, duke praktikuar zërin dhe duke lexuar me zë të lartë, deshifrimi mund të bëhet i lehtë.   Vështirësi në të kuptuar Leximi përfshin të kuptuarit në nivele të ndryshme. Ai përfshin njohjen e alfabetit, kuptimin e fjalëve dhe frazave të ndryshme dhe kuptimin e tekstit në nivel fjalie dhe paragrafi. Aftësia e dobët e të kuptuarit e bëjnë leximin sfidues në aspektin kognitiv. Gjithashtu, kjo mund ta dekurarojë një fëmijë që ta zhvillojë shprehinë e leximit.   Vështirësi të përziera Fëmijët mund të kenë vështirësi të përziera që i pengojnë ata të lexojnë mirë. Këtu përfshihet deshifrimi, të kuptuarit, sfidat fonemike ose dëmtimet fizike si disleksia.   Vështirësitë e mbamendjes Aftësitë e mira të mbambajtjes përfshijnë aftësitë njohëse të nivelit të lartë, kujtesën dhe aftësinë për t’i grupuar dhe t’i lidhur idetë. Që nga klasa e parë e tutje, mësimi përmendësh është pjesë përbërëse e detyrave shkollore. Por mbamendja ose përkushtimi i asaj që lexohet mund të jetë një sfidë për disa fëmijë.   Shpejtësia Ndërsa studentët arrijnë nivele më të larta leximi, ata e përmirësojnë fjalorin e tyre, përmirësojnë kuptimin dhe kujtimin e leximit. E gjithë kjo ndihmon në rritjen e shpejtësisë së leximit të fëmijës suaj. Nëse shpejtësia e leximit nuk përmirësohet, ndërsa niveli i leximit përparon, atëherë fëmija mund të ketë një procesim më të ngadaltë të detyrave kërkuese njohëse (kognitive) si leximi.   Tani që u njohëm me problematikat me të cilat mund të përballet një fëmijë, le të shohim disa teknika që ndihmojnë në zgjidhjen e tyre!   Shtatë teknika që i ndihmojnë fëmijët të kapërcejnë vështirësitë në lexim Mësojuani përmendësh fjalët e shquara (vizuele) dhe shenjat rrethanore Kjo është një teknikë që i ndihmon fëmijët t’i kujtojnë më shpejt fjalët me qëllim të përmirësimit të rrjedhshmërisë në lexim. Përdorni karta për fëmijë (si p.sh. Fletëza) për t’i mësuar përmendësh fjalët e shquara ose emrat e gjërave të përditshme që shfaqen në ambientin që e rrethon fëmijën. Nëse fëmija mund të kujtojë sa më shumë fjalë në këtë mënyrë, kjo ia përmirëson fjalorin dhe rrjedhshmërinë gjatë leximit.   Aktivizojini teknikat e ideve dhe të të menduarit Për ta inkurajuar shprehinë e leximit, është mirë që së pari të hapni një diskutim përkitazi me atë që do ta lexoni duke i aktivizuar njohuritë e mëparshme të fëmijës për atë temë. Prezantimi i figurave, hartave të mendjes, titujve ose analizimi i tekstit i ndihmon fëmijët të kenë ide më të qartë të tekstit që do ta lexojnë dhe t’ua përmirësojë të kuptuarit.   Pasurojani fjalorin Ndërtimi i një fjalori të gjerë mund t’i ndihmojë fëmijët të njohin më shumë fjalë ndërsa lexojnë. Disa ide për pasurimin e fjalorit përfshijnë ofrimin e fjalorëve, para-mësimin e shprehjeve kyçe para se të lexoni dhe përdorimin e kartave (Fletëza). Mësimi i fjalëve që lidhen me kontekstin i bën ato më të lehta për t'u mbajtur mend. Mësimdhënia reciproke Mësimdhënia reciproke është një teknikë e shkëlqyer për ta përforcuar të kuptuarit e koncepteve që i mësohen një fëmije ose për ta përmirësuar kuptimin e tekstit që ai e ka lexuar. Caktoni role të ndryshme, si: pyetës, përmbledhës, sqarues dhe parashikues për të ndihmuar në fillimin e diskutimit dhe për t'u dhënë fëmijëve një rol udhëheqës në procesin e tyre të të mësuarit.   Imazhe vizuale dhe audio libra Nëse dëshironi që fëmijët t’u përgjigjen më mirë shenjave vizuale, atëherë përzgjedhni libra që kanë ilustrime të detajuara krahas tekstit të shkruar. Gjithashtu, kërkojini fëmijës të vizatojë figura që i nxjerrin nga teksti i lexuar. Së dyti, blini audio libra si shoqërues të kopjeve në letër. Nxiteni fëmijën tuaj të lexojë së bashku ndërsa e dëgjon librin!   Lista “Dolch” Mësimi i fjalëve që shfaqen në mënyrë të përsëritur nëpër fletoret e punës dhe tekstet e fëmijëve mund t’i ndihmojë ata të deshifrojnë tekstin më shpejt. Lista “Dolch” përfshin shprehjet me përdorim të lartë në librat e fëmijëve.   A ka nevojë fëmija juaj për ndihmë shtesë? Së fundi, gjëja më thelbësore për një prind është të përfshihet në praktikën e përditshme të leximit të fëmijës tuaj dhe të vëzhgojë modelin e tyre të leximit për të zbuluar nëse fëmija juaj ka nevojë për ndihmë. Po ashtu, ju mund të bisedoni me mësuesit në shkollë për të ditur vëzhgimet e tyre ose të vizitoni një profesionist që mund të flasë me kompetencë për zhvillimin kognitiv të fëmijës.

Si mësuesi i parë i foshnjës suaj, ju mund të asistoni në të mësuarit e tij/saj si dhe në zhvillimin e trurit. Më poshtë po jua paraqesim disa këshilla dhe aktivitete të thjeshta, të cilat kanë dëshmuar efekte pozitive në rritën e fëmijëve: Mësojini fëmijës tuaj “sjelljet e dëshiruara”. Tregojini atij se çfarë është e mirë që të veprojë, përdorni fjalë pozitive si dhe dhurojini përqafime dhe puthje si shpërblime kur ai i bën ato si duhet. Për shembull, nëse ajo kap për flokësh vëllain apo motrën, tregojini atij se si ta përkëdhel butësisht, apo ta përqafojë atë.   Përshkruajini me fjalë ose këndoni me fëmijën tuaj për vepimet që i bëni. Për shembull, "Nëna po i lan duart", ose këndoni: "Kështu ne i lajmë duart, la la la la".   Vazhdojeni atë që fëmija juaj përpiqet të thotë. Nëse ai thotë "na", thuaj: "Po, makina", ose nëse ai thotë "makinë", ju plotësojeni duke i thënë: "Po, kjo është një makinë e madhe e kuqe".   Përmirësojeni fëmijën tuaj shpejt dhe vazhdimisht duke i dhënë atij një lodër ose duke e larguar nga gjërat/vendet që ju nuk dëshironi që ai të futet. Kursejeni "jo-në" për sjelljet e pahijshme. Por kur thoni "jo", atëherë thuajeni me vendosmëri. Mos i rrihni, mos i bërtitni dhe mos i jepni arsyetime të gjata.   Ofrojuni fëmijës tuaj vende të sigurta për të luajtur dhe eksploruar! Thjesht, mbrojeni foshnjën në shtëpinë tuaj! Për shembull, brenda mundësive largojini gjërat e mprehta ose të thyeshme. Ilaçet, produktet kimike dhe ato të pastrimit bëjini të paqasshme për foshnjën tuaj!   Përgjigjuni me fjalë kur fëmija juaj ju dëfton diçka! Foshnjat vihen në siklet kur kërkojnë diçka! Për shembull, pyeteni: "E do gotën? Këtu është gota. Kjo është gota jote.” Nëse ai përpiqet të thotë "gotë", përshëndeteni përpjekjen e tij me shprehje si: “TË LUMTË!”.   Shfaqni vëmendje të veçantë te disa objekte, që fëmijëve u duken interesante, si p.sh. kamioni, autobusi, ose kafshët e egra! Kjo do ta ndihmojë fëmijën tuaj që të bëhet kurioz për gjërat që të tjerët po i "tregojnë" duke bërë me shenjë (gisht).   Kufizojuani kohën para ekranit (TV, tableta, telefona etj.)! Kalimi i kohës para ekranit nuk rekomandohet për fëmijët më të vegjël se 2 vjeç. Foshnjat mësojnë duke folur, duke luajtur dhe duke ndërvepruar me të tjerët.   Mundësojani fëmijës tuaj që të mësohet me ushqime me shije dhe tekstura të ndryshme! Ushqimet mund të jenë të lëmuara, të grira ose të copëtuara imët. Fëmija juaj mund të mos i pëlqejë çdo ushqim që në shijimin e parë. Jepini fëmijës tuaj një mundësi që t’i provojë ushqimet e njëjta përsëri!   Jepini fëmijës tuaj kohë që të lidhet me një ‘person’ të ri! Ofrojani një lodër të preferuar, kafshë pellushi ose batanije që i sjell rehati fëmijës tuaj!   Jepini fëmijës suaj tenxhere dhe tigan që ta shfrytëzoj si daulle! Inkurajoni fëmijën tuaj të bëjë zhurmë!

Të jesh prind është një nga rolet më sfiduese në botë. Nga kërkimi për mënyra të ndryshme prindërimi e deri te testimi i metodave të ndryshme të prindërimit, ne gjithmonë shkojmë më lart dhe përtej për t'u siguruar që të rritim fëmijë të lumtur dhe të suksesshëm. Por pa marrë parasysh se çfarë mënyre zgjedhim të përdorim, në fund të fundit, ajo ende zbret në llojin e marrëdhënies që çdo prind ka me fëmijët e tyre. Sa më e fortë të jetë marrëdhënia prind-fëmijë, aq më të mëdha janë efektet e edukimit. Kuptimi i marrëdhënies prind-fëmijë Marrëdhënia midis prindit dhe fëmijës është një lidhje unike që ushqen rritën dhe zhvillimin holistik të një fëmije. Ajo vë themelet e sjelljes, personalitetit, tipareve dhe vlerave të tyre. Pra, pse është e rëndësishme një marrëdhënie pozitive dhe e shëndetshme prind-fëmijë? Rëndësia e marrëdhënies prind-fëmijë Fëmijët që kanë një marrëdhënie të shëndetshme me prindërit e tyre kanë më shumë gjasa të zhvillojnë marrëdhënie pozitive me të tjerët. Ata mund të krijojnë lidhje dhe miqësi të sigurta me bashkëmoshatarët. Ata janë më të mirë në përshtatjen e emocioneve të tyre kur përballen me stres dhe situata të vështira. Lidhja e sigurt me prindërit ndihmon në zhvillimin kognitiv, emocional dhe social të fëmijës. Për më tepër i ndihmon ata të shfaqin sjellje pozitive sociale. Përfshirja e shëndetshme e prindërve në jetën e përditshme të fëmijëve të tyre i ndihmon ata që të performojnë më mirë në aspektin social dhe akademik. Fëmijët që kanë një marrëdhënie të sigurt dhe pozitive me prindërit e tyre mësojnë aftësi dhe vlera esenciale që ua shtrojnë rrugën e suksesit në të ardhmen.   Disa këshilla që forcojnë marrëdhënien prind-fëmijë: Shprehni vazhdimisht dashurinë tuaj për fëmijët tuaj Kjo mund të tingëllojë vërtet si diçka që nuk ka nevojë të potencohet, por është e rëndësishme që çdo prind t'u thotë fëmijëve të tyre se i duan. Fëmijët duhet të ndihen vazhdimisht të dashur dhe të sigurt. Bëjini qëllim që t'i tregoni se i doni pavarësisht moshës së tyre! Madje, edhe në raste të mosmarrëveshjeve dhe keqkuptimeve, mundohuni që ata ta ndiejnë se i doni pa kushte! Kushtojini vëmendje Të qenit i zënë me oraret e gjata të punës nuk është dhe nuk duhet të jetë asnjëherë justifikim për të mos kaluar kohën e duhur me fëmijët tuaj. Gjithmonë dhurojini atyre kohë dhe vëmendje. Nëse ata janë duke luajtur me lodrat e tyre, duke shikuar televizor ose duke shijuar ushqimet e tyre, gjeni kohë për t'u ulur me ta. Hapni tema që atyre u interesojnë, luani me ta, angazhohuni me ta dhe kushtojini vëmendje të veçantë! Zhvilloni tradita dhe rituale Ritualet dhe traditat rritin ndjenjën e sigurisë te fëmijët. Ndërsa ata janë të vegjël, krijojeni një traditë që do t’i përcjellë gjatë tërë jetës. Për shembull, mund të vendosni për rutinë para gjumit. Lexojuani atyre një libër përpara se të futen në gjumë. Më pas, bëni një ritual javor familjar ku shijoni një aktivitet të veçantë çdo fundjavë, si p.sh. një drekë familjare gjatë të dielave ose një kinema në shtëpi çdo të shtune mbrëma. Pavarësisht nga mosha dhe rituali, e rëndësishme është që të kaloni rregullisht kohë për aktivitete që i forcojnë lidhjet brenda familjes. Hani vakte së bashku Ngrënia e vakteve si familje është jashtëzakonisht e rëndësishme. Koha e vaktit është koha më e mirë për të hapur biseda dhe për të bërë shkëmbyer lajme dhe gjëra të mira. Gjithashtu, ky mund të jetë një aktivitet argëtues. Sigurohuni që t’i flakni të gjitha shpërqendrimet gjatë vakteve. Fikni televizorin dhe largoni të gjitha pajisjet elektronike. Kjo është koha kur mund të flisni vërtet dhe të shijoni shoqërinë me njëri-tjetrin. Mirëkuptojini ata Nëse fëmija juaj vjen te ju për t’i ndarë ndjenjat apo shqetësimet e tij për ndonjë gjë, atëherë mirëpritni atë. Dëgjojini dhe bëjini të ndiejnë se po i mirëkuptoni. Ndoshta ata duan ta ndajnë një ditë të keqe në shkollë ose për kokëçarjet me detyrat e shtëpisë. Çfarëdo që u shkakton shqetësime, jini aty për ta. Mos i (para)gjykoni! Vërtetojini ndjenjat e tyre dhe jini të hapur për t’i diskutuar ato me ta. Lidhja e veçantë midis një prindi dhe një fëmije është një nga lidhjet më të forta dhe më të vërteta që mund të ketë dikush në jetën e tij. Përdorni këto këshilla për ta ushqyer vazhdimisht marrëdhënien që keni me fëmijën tuaj.

Çdo fëmijë lind me imagjinatë. Me kalimin e kohë, prindërit dhe anëtarët e tjerë të familjes dhe të shoqërisë ia ushqejnë atë dhe për më tepër marrin pjesë në mendimet dhe veprat kreative të tyre. Shënohet që Ajnshtajni të ketë thënë se “imagjinata është më e rëndësishme se dija.” Ajo e kultivon zhvillimin kognitiv dhe social të fëmijës. Prindërit që në momentin që sjellin në fëmijë në këtë jetë hartojnë pritje të mëdha për të. Ata janë të përkushtuar që ta ngrehin atë deri në pikën më të lartë të mundësive intelektuale, sociale dhe emocionale të tij. Në edukimin fillor të fëmijës, shkathtësitë e mendimit kritik dhe aftësitë kreative të zgjidhjes së problemeve duhet të jenë qëllime të zhvillimit të fëmijës. Fantazia, të provuarit e mënyrave të reja dhe eksperimenti ndihmojnë në zhvillimin e mendimit kritik tek fëmijët si dhe ngjizin te ata idenë e zgjidhjes së problemeve në mënyrë kreative. Por ç’është në fakt kreativiteti? Në morinë e përkufizimeve që janë dhënë përkitazi me të, ne do të mjaftoheshim me atë se kreativiteti është forma e shndërrimit të fantazive dhe ideve të reja në realitet. Kreativiteti karakterizohet me aftësinë e të perceptuarit të botës në mënyra të reja, gjetjen e modeleve e motiveve të fshehura, lidhjen ndërmjet fenomeneve që në shikim të parë duken të largëta nga njëri-tjetri dhe në fund me nxjerrjen e zgjidhjeve. Kreativiteti përfshin dy procese: mendimin dhe prodhimin. Kreativiteti është më shumë se një vepër unike e artit apo një ide origjinale. Prandaj, është e rëndësishme që prindërit të gjejnë kohë për të luajtur me ta, që t’u ndihmojnë t’i shohin dhe t’i mendojnë gjërat në mënyra të reja dhe të pazakonshme ashtu që t’i shndërrojnë aktivitetet e zakonshme në ato që nxisin krijimtarinë.   Psikogolët përmendin mënyra të shumta përmes të cilave mund të nxitet kreativiteti te fëmijët, por ne do t’i përmendim vetëm disa prej tyre: Natyra Dobitë e natyrës në zhvillimin e fëmijës janë të shumta. Natyra ndryshon në vazhdimësi dhe ky fakt ofron mundësi të pafundme për të zbuluar, për të krijuar dhe për të zgjidhur probleme. Ajo i frymëzon fëmijët që të mendojnë, të bëjnë pyetje, të ngrehin supozime, dhe të gjitha këto ushqejnë kreativitetin tek ata. Fëmijët mund të bëjnë forma të interesante nga bora, gjethet, etj. ashtu siç mund të vizatojnë në rërë apo thjesht mund të shtrihen në tokë dhe të sodisin qiellin e kaltër apo yjet gjatë natës. Rolet Të luajturit e ndonjë roli, arti dramatik dhe ai imagjinar i nxisin fëmijët që të përdorin imagjinatën e tyre, të shohin përmes perspektivave të të tjerëve dhe të eksplorojnë ndjenjat e tyre duke promovuar kreativitetin. Nxirrni fëmijët në oborrin e shtëpisë dhe luani me ta gjoja se jeni piratë dhe po kërkoni thesarin e fshehur. Sigurojini atyre kostume, enë dhe gjësendet të tjera për të bërë goditje ose mjete të tjera për lojë dhe kështu nxisni ata të luajnë lirshëm me ju në një aktivitet të pastrukturuar. Frymëzoni fëmijët për nxjerrë në pah ndjenjat e tyre përmes një shfaqjeje të kukullave ose vëni në skenë ngjarje të zakonshme. Po ashtu ju mund t’i shkëmbeni rolet në mënyrë që fëmijët të bëhen prindër dhe ju të hiqeni si fëmijë. Art aty për aty Ashtu siç kreativiteti e frymëzon artin, aktivitetet artistike mund të frymëzojnë aftësitë krijuese të të menduarit. Në vend se të angazhoni fëmijët në aktivitete të strukturuara artistike me objektiva qartë të përcaktuara, jepjuani atyre mundësinë që të jenë spontanë dhe të vendosin vet ata se si do të shkojnë këto aktivitete. Sigurojini fëmijëve aso materialesh që mund të përdoren në mënyra të ndryshme. Për shembull, kavanoza të bojërave me tempera, lloje të ndryshme të letrave, furça, sfungjer të lagur dhe të tharë, pupla dhe mjete të tjera ose materiale zbukuruese dhe më pas lini që të vendosin se çfarë punime do të bëjnë me materialet që u keni dhënë në zotërim. Për shembull, Jona mund të përdorë disa gjethe të forta, si mjet për ta bojatisur posterin, përderisa Lumi mund të vendosë që ta përdorë bojën si një ngjitës për ngjitjen e gjetheve mbi letrën e kuzhinës. Inkurajimi i fëmijëve për të qenë spontan dhe vetë-drejtues në këto mënyra inkurajon kreativitetin te fëmijët e të gjitha moshave. Aktivitete ‘jashtë kutisë’ Krijoni lojëra të atilla ashtu që t’i inkurajojnë ata të mendojnë ‘jashtë kutisë’. Kështu ata do të shohin botën nga një këndvështrim tjetër dhe do të shprehin ndjenjat e tyre përmes lëvizjeve dhe veprimeve. Loja klasike ‘qëllo se kush/çfarë është’ i sfidon fëmijët për të përfaqësuar dhe interpretuar njerëz, vende dhe gjëra të ndryshme në mënyra të reja dhe unike. Ide tjetër është t’i vëni fëmijët në një rreth dhe t’u jepni nga një biskotë në formë kafshe. Më pas sfidoni ata që pas ngrënies së saj të “bëhen” kafshë për nja dy minuta, duke adaptuar sjelljet, karakteristikat dhe tiparet e saj. Gjë tjetër që mund të bëni me ta është edhe të lexoni një tregim me zë të lartë dhe t’u kërkoni atyre që të veprojnë varësisht prej ngjarjes që shtjellohet. Në këtë mënyrë do t’ua përforconi aftësinë e të kuptuarit. Pyetjet imagjinare Pyetjet kreative i inkurajojnë fëmijët që të mendojnë për gjërat në mënyra të reja dhe të pazakonta. Kështu, shfletojeni një libër me ilustrime së bashku me ta dhe bëjini atyre pyetje të hapura, të tilla si: “çfarë janë duke bërë këta njerëz në këtë fotografi?” ose “si mendoni se do të ndjeheshit po të ishit flutur?”. E tërë kjo bëhet për t’ua lehtësuar aftësitë krijuese të të menduarit. Luani me një lojë ‘me të qëlluar’ duke u kërkuar atyre që të mbyllin sytë dhe të identifikojnë sendet përmes erës, shijes apo prekjes. Ngjashëm mund t’i përfshini ata në gatimin e ndonjë ushqimi duke ua marrë në konsideratë ndryshimet e tyre të recetës. Nëse veç vendosni të bëni gurabije, ju mund t’i pyesni fëmijët se: “çfarë mund të shtojmë ashtu që gurabijet të shijojnë më ëmbël?” apo “çfarë do t’u jepte gurabijeve një ngjyrë tjetër?” Kufizojeni kohën para ‘ekraneve’ Të qenit prind në kohë dixhitale nuk është aspak e lehtë. Kjo për faktin se vet prindërit kanë pranuar të jenë viktima të teknologjisë së kohës. Televizioni, filmat, kompjuteri, telefoni, tableti, video-lojërat, etj. sot konsiderohen si ‘vrasësit’ më të mëdhenj të kreativitetit të fëmijëve. Fokusi te ‘ekranet’ është mënyrë pasive e mësimit nga fëmijët. Shpëtimi nga kjo duhet kërkuar në ndryshimin e prindërve si model. Aq sa është e turpshme, po aq është e kotë që t’u kërkosh fëmijëve që të abstenojnë nga ‘ekranet’ përderisa vet ata nuk i lëshojnë kurrë nga dora. Prandaj, kufizimi duhet të vlejë së pari për ta. Më pas alternativë do të duhej të ishte nxitja e fëmijëve për të krijuar gjëra të reja dhe ndryshe. Angazhimi i fëmijëve në metoda kinestetike, duke i futur në funksion të gjitha shqisat do t’u hapte atyre mendjen dhe horizontet për ta parë botën në ngjyrat e origjinale dhe të pafundme të saj.

Sot janë të shumtë logopedët dhe terapistët që punojnë me fëmijët dhe familjet e tyre për ta përmirësuar komunikimin, për t’i reduktuar vonesat dëgjimore, që i trajtojnë sfidat orale-motorike dhe ato të ushqyerjes. Prej pyetjeve të shpeshta të prindërve janë se çfarë mund të bëjnë në shtëpi për t’u bërë edhe ata angazhues në përmirësimin e aftësive të komunikimit të fëmijës së tyre. Më poshtë janë propozuar dhjetë aktivitete që nxisin aftësitë e të folurit dhe dëgjimit të fëmijës suaj: Krijoni fjali me karta “Fletëza”. Vendosini kartat në një vend të rrafshët. Kërkojini fëmijës që të krijojë një fjali me disa karta! Fillimisht jepini fëmijës suaj disa sugjerime. Ai mund t’i përdor katër deri në pesë karta. Udhëzojeni fëmijën nga fjalitë më të thjeshta deri te ato më komplekse! Pasi i radhitë kartat si duhet, kërkojini që t’i lexojë ato. Përsëriteni këtë aktivitet ngase kartat për fëmijë ofrojnë mundësi të pafundme për ta nxitur të folurit. Ato ndihmojnë në zhvillimin e kontaktit me sy, komunikimit, shqiptimit dhe identifikimit të objekteve ose fjalëve. Përfshijeni fëmijën tuaj në aktivitetet e përditshme. Çdo ndërveprim midis prindit dhe fëmijës është një mundësi për ta përmirësuar komunikimin. Mirëmbajtja e shtëpisë, gatimi, blerja e ushqimeve janë të gjitha aktivitete në të cilat një fëmijë mund të marrë pjesë. Flisni me të gjatë këtyre proceseve dhe bëjini fëmijës pyetje rreth asaj që sheh ose bën. Luajeni “Unë spiunoj” në vende publike. Parqet, qendrat tregtare dhe plazhet janë vende të shkëlqyera për të parë njerëz dhe sende të ndryshme. Fëmija e jep shkronjën e parë të objektit si të dhënë. P.sh. nëse fëmija zgjedh një gomë shpëtimi, ai thotë: “Unë spiunoj me syrin tim të vogël diçka që fillon me shkronjën G”. Lojtarët e tjerë (prindërit në këtë rast) përpiqen që ta gjejnë objektin e duhur duke bërë supozime derisa dikush e gjen përgjigjen e duhur. Më trego çfarë të bëj. Kjo është një lojë argëtuese për fëmijët. Zgjidhni një aktivitet që fëmija juaj di ta bëjë. P.sh. loja e futbollit. Tregojini fëmijës tuaj se ju jeni i interesuar ta bëni këtë aktivitet, por nuk e mbani mend se si bëhet (luhet kjo lojë). Ai duhet t'ju tregojë saktësisht se çfarë të bëni. Aktiviteti mund të jetë një lojë që ju e luani në shtëpi ose jashtë. Lëreni që t'ju japë udhëzime sa më të hollësishme! Çfarë është ai tingull? Kjo është një lojë e shkëlqyer dëgjimi. Shkoni me radhë duke bërë një tingull kafshe dhe fëmija duhet të gjejë se cilës kafshë i përket tingulli. Gjithashtu, ju mund të prisni imazhe nga revista të ndryshme me kafshë që bëjnë tinguj dhe t'i ngjitni ato në letra të vogla. Këto mund të përdoren si shtesa për lojën. Mbaroje tregimin. Filloni ta tregoni një tregim të njohur dhe lëriani radhën fëmijës tuaj. Për shembull, mund të filloni me "Një herë e një kohë ishte një princ". Më pas fëmija shton diçka për princin. Pastaj ju vazhdoni duke i dhënë ndonjë detaj të rëndësishëm të tregimit/përrallës. Fëmija juaj më pas thotë diçka për që e plotëson ngjarjen, e kështu me radhë… Flisni, Flisni, Flisni. Kur bëhet fjalë për foshnjat, ekspertët pajtohen që prindërit duhet të kalojnë kohë ballë për ballë me ta, duke folur dhe ia zbuluar botën në mënyrë përshkruese dhe tërheqëse. Foshnjave u pëlqejnë që tingujt e tyre të jehojnë tek ata. Po ashtu, është e rëndësishme të flasim për emocionet. Fëmijët duhet t’i shohin emocionet e tyre që reflektohen tek ata dhe ata duhet të dëgjojnë fjalët që shpjegojnë se si ndihen. Kjo teknikë e thjeshtë mund t'i ndihmojë ata që të zhvillojnë fjalor dhe përshtatje emocionale. Luhat dhe fol. Nëse fëmija juaj i toleron luhatjet, atëherë merrni parasysh që të punoni në aftësitë e të folurit ndërsa ai luhatet. Ju mund t’ia këndoni shkronjat e alfabetit. Përballuni me të në mënyrë që të ketë kontakt me sy, sa herë që ai vjen drejt jush përmendjani një shkronjë. Ju mund ta bëni të njëjtën gjë edhe me këngë si p.sh. "Qengj i vogël", duke numëruar nga 0 - 10, ose duke prekur një pjesë të trupit tuaj që fëmija juaj më pas ta emërojë. Lojë me elektrik dore. Ky është një tjetër aktivitet interesant. Ngjitni figura ose fjalë (nëse fëmija juaj lexon) në mur. Errësojeni dhomën! Merrni një elektrik dore dhe ndezeni te një foto ose fjalë! Lëreni fëmijën tuaj të thotë fjalën që sheh! Flluska. Fëmijët e të gjitha moshave i duan flluskat! Po ashtu, terapistët i duan ato, sepse është një mënyrë argëtuese për të punuar në shumë aftësi primare. Flluskat nxisin kontaktin me sy përmes pritjes. Ky aktivitet mund të përdoret për të nxitur të folurit duke e bërë fëmijën të kërkojë më shumë ose duke i pyetur se në ç’vend i dëshiron flluskat. Gjithashtu, mësimi i fryrjes së flluskave funksionon në aftësitë orale-motorike të fëmijës suaj. Shpresojmë që të argëtoheni me këto aktivitete. Vonesat në të folur, dëgjim dhe ushqyerje trajtohen më së miri nëse veproni sa më shpejt që të jetë e mundur. Nëse dyshoni se fëmija juaj ka disa vështirësi në të folur, dëgjim ose të ushqyer, ju lutemi që t’i kontaktoni profesionistët e fushave përkatëse për të marrë sa më shumë informacione.